Ifan Morgan Jones

A peth arall da am e-lyfrau...

2012-02-04T20:00:00.003Z

Un o brif fanteision e-lyfrau yw y bydd y llyfr ar gael i’wlawrlwytho ar y we ymhell ar ôl iddo ddiflannu o shilffoedd y siopau llyfrau.Anaml iawn erbyn hyn ydw i’n gweld copi o Igam Ogam neu Yr Argraff Gyntaf mewnsiopau sy’n gwerthu llyfrau printiedig Cymraeg, ond fe fydd yr e-lyfrau ar y rhith-shilff‘am byth’.

Mae cael ei uwchlwytho i siop Kindle wedi rhoi bywydnewydd i’r Argraff Gyntaf. Dros y dyddiau diwethaf rydw i wedi derbyn negeseuongan bobol ar Twitter yn dweud eu bod nhw wedi ei lawrlwytho a’i ddarllen. Mae’nannhebygol iawn y bydden nhw wedi gweld a phrynu copi mewn siop lyfrau erbynhyn.

Catrinbeard: Argymhelliad yrwythnos: Yr Argraff Gyntaf @ifanmjDechre araf, ond wedyn CYFFRO! DIHIROD! BOMS! a darlun difyr o Gaerdydd dechG20 #darllen

Catrinbeard: Gyda llaw mae nofel @ifanmj ar Cindl - os oesgennoch chi un, prynwch o leiaf un llyfr Cymraeg, er mwyn cael rhagor #darllen #21ainganrif

Garethe66: @ifanmj newydd gorffen yrargraff gyntaf ar y kindle, gret wedi joio, da iawn.

Cyn i chi feddwl mai hysbyseb tila arall i lyfrau arKindle yw’r cofnod yma, rydw i wedi sylweddoli dros yr wythnosau diwethaf ar unpeth sydd ddim cystal ynglŷn ag e-lyfrau. Dwn i ddim a oes unrhyw un arall wedisylweddoli, ond mae yna yna nifer sylweddol uwch o gamgymeriadau mewn e-lyfrauna mewn llyfrau print. Mae hyn yn wir am y llyfrau Cymraeg a Saesneg yr ydw iwedi eu lawrlwytho. Mae’r copi digidol o A Game of Thrones yr ydw i’n eiddarllen ar hyn o bryd yn llawn gwallau, er ei fod ar frig siart siop KindleAmazon.

Beth sy’n gyfrifol am hyn? Ydi’r e-lyfr wedi etiffedu yr agweddfwy ffwrdd âhi at gywirdeb ar y we, yn hytrach na phrwffio diwyd byd print? Testun blogiadarall, efallai...

Jiw, Jiw!

2012-02-02T21:34:00.000Z

Diolch i bawb a ymatebodd i fy mlogiad diweddaraf, Aoes pwynt dadlau am grefydd? Roedd Dylan, Hogyn o Rachub ac Alwyn ap Huwwedi codi ambell i bwynt da iawn sy’n haeddu ymateb llawn. Mae Dylan hefyd wediymateb i’r blog gwreiddiol ar ei flog Anffyddiaeth.Diolch iddo am beidio rhwygo fy nadl i ddarnau â’r un sêl ag y mae’n ymosod arei elynion crefyddol!

Cyn dechrau, mae angen cyfaddef fod teitly blogiad, ‘a oes pwynt dadlau am grefydd’, yn nonsens. Mae crefydd wedidylanwadu ar ein diwylliant, ein hiaith, ein hymddygiad, a phopeth arall. Maebron yn amhosib trafod unrhyw beth heb drafod crefydd. Ond mae’n deitl dramatigwrth gwrs ac felly yn amhosib i hac fel fi wrthsefyll. Ond fe fyddai ‘A oespwynt dadlau ynglŷn â bodolaeth Duw?’ wedi bod yn deitl gwell.

Un o brif bwyntiau Dylan ac Alwyn ap Huwoedd bod pobol yn teimlo’n gryf am sawl pwnc, a’u bod nhw'r un mor stwbwrn agydi’r Cristion a’r Anffyddiwr ynghylch bodolaeth Duw. Dywed Alwyn ap Huw:

Onid ellir gwneudyr un pwynt am unrhyw bwnc dadleuol arall megis gwleidyddiaeth neu chwaraeon?Rwy'n credu mewn annibyniaeth i Gymru, byddai dadleuon gwych gan gant a mil ounoliaethwyr ddim yn peri imi newid fy marn.

Rydw i’n deall y ddadl ond dydw i ddim yn ei derbyn hichwaith. Fel y dywedodd Harold Wilson, mae wythnos yn amser hir mewngwleidyddiaeth. Mae’r tirwedd gwleidyddol yn newid o hyd, ac mae pobol sy’ndilyn gwleidyddiaeth yn altro eu barn yn gyson gan ymateb i’r datblygiadaudiweddaraf. Efallai na fyddai ‘dadleuon gwych’ yn peri i Alwyn ap Huw newid eifarn, ond fe allai newid ei farn pe bai’r amgylchiadau yn newid, a pe baihynny’n digwydd fe allai ailfeddwl ei farn ar y dadleuon rheini nad oedd ynapelio ato ynghynt.

Er engraifft, mae’r Blaid Lafur yng Nghymru yn weddolwrthwynebus i ddadleuon Plaid Cymru i ragor o ddatganoli ar hyn o bryd. Ond pebai yr Alban yn gadael y Deyrnas Unedig fe allai eu barn nhw ynglŷn â dadleuonPlaid Cymru newid. Felly ni fyddai dadleuon Plaid Cymru wedi bod yn ofer.

Mewn chwaraeon maegallu cystadleuwyr yn cael ei brofi mewn modd gweddol wrthrychol, ond hyd ynoed pe bai tîm pêl droed Dinas Manceinion yn ennill pob cynghrair, cwpan aphencampwriaeth sydd ar gael byddai cefnogwyr United dal ddim yn cael euhargyhoeddi mae City yw'r tîm gorau sy'n bod.

Mae chwaraeon yn ryw fath o grefydd fellymae’n berffaith bosib fod hyn yn wir! Ond mae’r profi fy mhwynt mewn ffordd. Fefyddai yn amhosib darbwyllo un o gefnogwyr mwyaf brwdfrydig Lerpwl fod ManUnited yn well clwb. A does neb, hyd y gwyddwn i, yn afradu eu hamser yn ceisiogwneud hynny, chwaith. Pam nad yw’r un peth yn wir am grefydd?

Y canlynol gan Dylan ar ei flog ef:

Rwy'n amau hefydbod yna lawer sydd wedi meddwlychydig am y mater ond sy'n galw'u hunain yn agnosticiaid. Dyna'r label addewisais innau am ychydig o flynyddoedd hefyd, nes i mi sylweddoli mai'r cyfanyw agnosticiaid yw anffyddwyr sydd, am ba bynnag reswm, yn amharod i dderbyn achofleidio'r label honno. Rwy'n bwriadu trafod hyn yn fanylach yn fuan. Digonyw dweud am y tro nad wyf yn credu ei bod yn or-uchelgeisiol ceisio denuagnosticiaid oddi ar y ffens. Nid oes angen newid eu meddyliau'n sylweddol, ganein bod eisoes yn rhannu'r un farn i raddau helaeth: "nid oes tystiolaethbod unrhyw dduw'n bodoli".

Rydw i’n mynd i agor can o fwydod arallfan hyn ond rydw i’n parhau i arddel ryw fath o agnosticiaeth. Rydw i’n deall ydadleuon am y pot te yn y gofod, a Siôn Corn a’r tylwyth teg, ond dydw i ddimyn meddwl eu bod nhw’n dal dŵr yn achos bodolaeth duw. Dydw i ddim yn cyfeirioat unrhyw dduw penodol fan hyn - dyw diffyg tystiolaeth i’r gwrthwyneb ddim ynddadl gall dros eistedd ar y ffens yn achos Allah neu’r Duw Cristnogol. Ondrydyn ni’n gwybod cyn lleied am y bydysawd a sut y daeth i fod, mae gwrthod ynllwyr y posibilrwydd y gallai cread y bydysawd fod yn weithred fwriadol ynymddangos braidd yn fyrbwyll i fi. Does yna ddim unrhyw fath o gytundeb ymysggwyddonwyr ynglŷn â beth ddaeth cyn yr ‘Ergyd Fawr’. Iawn, mae bodolaeth duw ynun posibilrwydd hynod o annhebygol, ond beth bynnag yw’r esboniad terfynol amfodolaeth y bydysawd (os ddaw ateb byth) mae’n siŵr y bydd yn un hynod oannhebygol hefyd. Mae’r ddynoliaeth yn rhy anwybodus i ddiystyru unrhyw beth arhyn o bryd. Dyw hynny ddim yn golygu ei fod yn haeddu unrhyw ystyriaetharbennig cyn bod theorïau mwy tebygol wedi eu harchwilio’n llawn, wrth gwrs.

Mae yna garfanarall o bobl sydd gennyf mewn golwg hefyd. Mae'r rhain eisoes yn galw'u hunainyn anffyddwyr, ond maent yn amharod i feirniadu crefydd yn ormodol. Gall hynfod oherwydd nerfusrwydd ynghylch ypsétio pobl neu am eu bod wedi llyncu rheolanysgrifenedig ein cymdeithas na ddylid dweud pethau angharedig am ffyddgrefyddol. Mae crefydd yn cael ei roi ar bedestal arbennig, uwch ben pobsafbwynt neu ideoleg arall sy'n fairgame ar gyfer beirniadaeth. Rwy'n hapus i ail-adrodd y pwynt yma hydsyrffed os oes angen: mae angen dinistrio'r pedestal yma a'r swigen y maecrefydd yn byw ynddi. Un o amcanion y blog yw atgoffa'r anffyddwyr tawel hynnad yw crefydd yn sanctaidd (ha!) a bod angen ei herio.

Rydw i’n cytuno fod angen bod yn fwyparod i herio crefydd a’i fod yn tueddu i gael ei roi ar bedestal. Serch hynnyrydw i’n tueddu i fod yn amharod i farnu ‘crefydd’, am nad ydw i’n credu maicrefydd yw gwraidd y broblem yn aml iawn. Rydw i’n tueddu i fod o’r farn mairyw beg i bobol hongian eu rhagfarnau a’u credoau personol yw crefydd. Un pethsy’n fy nharo i yn gyson yw nad oes yna ryw lawer o gysylltiad rhwng cynnwysllyfrau sanctaidd y crefyddau yma ac ymddygiad y bobol sy’n honni eu dilyn nhw.Mae’r Beibl yn cynnwys pethau'r un mor farbaraidd â’r Koran, ond mae eincymdeithas Gristnogol ni yn llawer mwy gwaraidd na chymdeithas sydd danreolaeth y Taliban yn Afghanistan, er enghraifft. Y gwahaniaeth yw bod eincymdeithas ni yn un datblygedig tra bod cymdeithas y Taliban yn un canoloesol.Mae’r ddwy gymdeithas yn dewis a dethol ambell ran o’u hysgrythurau sy’n gweddui’r modd y maen nhw eisiau byw eu bywydau, ac yn anwybyddu talpiau helaeth o’rgweddill. Rydw i’n cytuno fod gan grefydd y gallu i fwyhau ffaeleddau pobol (a'u rhinweddau) -ond pan mae pobol yn camfihafio yn enw crefydd rydw i’n tueddu i feio’r bobol,nid yr esgus dros wneud hynny.

A oes pwynt dadlau am grefydd?

2012-01-25T22:26:00.000Z

Tair crefydd yn cytstadlu am le

Am bron i flwyddyn mae Blog Anffyddiaeth wedi bod yngwneud gwaith da iawn wrth drafod amryw o ddadleuon sy’n cael eu gwyntyllu ganbobol grefyddol ac Anffyddwyr (gydag ymatebion o dro o dro gan flogwyr Cristnogol, gan gynnwys Rhys Llwyd a Hen Rech Flin). Rydw i’n edmygu'r awdur am lynu yn ddiwyd at ypwnc dan sylw cyhyd, yn hytrach nag efelychu'r blog yma a sglefrio fel gyrrwrmeddw o un testun i’r llall. Ymddiheuriadau i Dylan felly am dresbasu ar ei diriogaeth,ond rydw i wedi bod yn ystyried yn ddiweddar: A oes pwynt dadlau am grefydd o gwbl?™

I roi fy myfyrdodau yn eu cyd-destun rydw i wedi bod ynGristion pybyr a hefyd yn Anffyddiwr rhonc am gyfnodau yn ystod fy mywyd. Yn fwydiweddar rydw i’n tueddu i arnofio rhwng y ddau begwn, yn nhir neb (ebargofiant,neu limbo, fyddai’r Catholigion yn eialw). Dydw i ddim yn berchen ar unrhyw dystiolaeth sy’n profi nad yw Duw ynbodoli, ond dydw i ddim yn berchen ar unrhyw dystiolaeth i’r gwrthwynebchwaith. A dweud y gwir wrth i fi fynd yn hŷn rydw i wedi mynd yn llawer llaisicr o bob dim. Rydw i’n cwestiynu daliadau cryf oedd yn ymddangos i mi ar uncyfnod yn hollol amlwg a chyfiawn. Rydw i wedi sylweddoli fy mod i’n anwybodus,ac yn anwybodus ar raddfa llawer mwy nag oeddwn i wedi ei ddirnad o'r blaen.Dyna efallai pam fy mod i’n cael fy atynnu at newyddiaduraeth ac academia, sy’ngweddu i fy natur chwilfrydig a di-glem.

Beth bynnag, yn ôl i’r pwnc dan sylw: A oes pwynt dadlau am grefydd o gwbl? Rydw i’n siarad o brofiad fan hyn, fel un sydd wedi dadlauo’r naill ochr a hefyd wedi byw ar y ffin niwlog rhwng crefydd ac anffyddiaeth. Ynfy mhrofiad i mae yna un gwahaniaeth sylfaenol rhwng pobol grefyddol a phobolsydd ddim yn grefyddol - a ydyn nhw’n credu mewn Duw ai peidio? Mae hynny iweld yn eithaf amlwg, ond mae’n mynd yn groes i’r gred fod ryw fath o ddadlrhwng Cristnogion ac Anffyddwyr, a’i bod hi’n bosib ennill y ddadl honno.Anwybyddwch y Beibl am y tro. Taflwch eich copi clawr caled o lyfr diweddarafRichard Dawkins i’r bin agosaf. A ydi’r unigolyn dan sylw yn credu mewn Duw aipeidio? Mae yna bobol glyfar iawn ar y ddwy ochor. Mae’r gred i weld yn seiliedigar reddf mwy na dim arall.

Beth bynnag yr ateb, dyw unrhyw ddadleuon o blaid neu ynerbyn sy’n seiliedig ar dystiolaeth yn gwneud taten o wahaniaeth. Fe fydd yCristion a’r Anffyddiwr o dro i dro yn ceisio darbwyllo'r llall ei fod yn gwblanghywir, er mwyn ei ddifyrrwch ei hun, neu am ei fod yn teimlo y gallai wneudy byd yn lle gwell. Ond does dim pwynt dadlau am nad yw’r llall yn gwrando. Panoeddwn i’n Gristion roeddwn i’n gwbwl fyddar i ddadleuon yr Anffyddiwr. Panroeddwn i’n Anffyddiwr doedd gen i ddim diddordeb yn nadleuon y Cristnogion,dim ond dangos eu bod nhw’n anghywir.

Rydw i’n cofio ychydig flynyddoedd yn ôl treulio sawl awryn dadlau gyda chyfaill i mi oedd yn Gristion. Roedd yn ddigon o hwyl iddechrau ond cyn bo hir fe aeth hi’n rhwystredig. Doedd yna ddim cyfaddawd i’wgael. Ymhen awr neu ddwy sylwais i nad oedd y Cristion hyd yn oed yn ystyriedfy nadleuon i; ac i’r gwrthwyneb. Pan oeddwn i’n siarad roedd yn paratoi eiymateb, fel ryw filwyr yn arfogi ei syniadau yn ei feddwl. A pan oedd y cyfaillyn siarad roeddwn i’n gwneud yn union yr un peth. Y rheswm am hynny oedd einbod ni’n ymosod ar ddadleuon ein gilydd ond yn gwneud dim byd i fynd at galon ymater; y mater a oedd yn rhoi’r sicrwydd i ni anwybyddu ein dadleuon ein gilyddyn y lle cyntaf; roedd o’n credu mewn Duw, doeddwn i ddim. Doedd yna ddim bydallen i'w wneud i newid ei farn o, a doedd yna ddim byd allai o ei wneud i fyargyhoeddi i newid fy marn i.

Amwn i mai’r ddadl yn erbyn yr uchodyw bod anffyddiaeth ar gynnydd a chred yn Nuw ar drai. Mae’n amlwg fod dadleuonsy’n siglo pobol i’r naill ffordd neu’r llall. Ond ai dyna yw’r gwirionedd? Ayw’r mwyafrif bellach yn penderfynu peidio mynd i gapel am eu bod nhw wediastudio’r dystiolaeth yn fanwl a phenderfynu nad oes Duw? Ynteu ydi cymdeithasyn tueddu i dyrru i’r un cyfeiriad, a phobol yn gwneud fel ei gilydd? Wrthddarllen am y diwygiadau yng Nghymru un o’r prif bethau sy’n taro rhywun yw pamor entertaining oedd y cwbl. Ond yn oes yr iPad a’r Freeview does dim angenpregethwr yn mynd i hwyl yn yr awyr agored i ddiddanu’r mwyafrif. Mae’rmwyafrif llethol sydd ddim yn credu yn gryf y naill ffordd neu’r llall eisiaua) set syml o ddamcaniaethau sy’n esbonio’r byd o’u hamgylch, ac b) rhywbeth ilenwi’r amser. Pe bai'r Unol Daleithiau wedi buddsoddi’r biliynau a wariwyd ynAfghanistan ac Irac ar godi safonau byw yn y gwledydd rheini, fe fyddaiMwslimiaeth eithafol wedi edwino yn llawer cynt, dybiwn i. Mae materoliaethyn bwyta crefydd i frecwast.

Yn y pen draw mae gennych chi eich Cristnogion (neuFwslimiaid, Iddewon ayyb) rhonc, a’r Anffyddwyr rhonc, ac yna’r mwyafrif yn ycanol sydd ddim yn teimlo’n arbennig o gryf y naill ffordd. Fe allai Duw fod ynbodoli, fe allai ddim. *codi ysgwyddau* Pryd mae’r gyfres newydd o Sherlockymlaen? Beth am fynd am beint?

Mae barn digon wishy-washy y mwyafrif yn mynd dangroen y Cristion a’r Anffyddiwr. Maen nhw’n dweud eu bod nhw’n credu yn Nuw a’rNefoedd - wedi’r cwbl, mae Duw a’r Nefoedd yn bethau braf i gredu ynddyn nhw –ond ddim yn teimlo’n arbennig o gryf y naill ffordd neu’r llall. ‘Ond mae eicheneidiau yn y fantol!’ meddai’r Cristion. ‘Ond allech chi ddim gweld mai nonsensyw’r Duw a’r Nefoedd yma?!’ meddai’r Anffyddwyr. Mae’r mwyafrif yn codi gwar addim yn pryderu ryw lawer am y peth.

Mae hynny’n gadael y Cristion a’r Anffyddiwr rhonc.Efallai bod dweud eu bod nhw’n ddwy ochor i’r un geiniog yn mynd yn rhy bell.Ond beth sy’n eu huno yw eu bod nhw’n teimlo’n gryf am fater y mae’r mwyafrifyn gwbwl difater amdano. A beth bynnag y dadleuon, does dim gobaith y gwnântnhw gytuno. Yr oll yw’r dadleuon yw pennau’r Hydra; dydi torri ambell un ohonynnhw i ffwrdd ddim yn gwneud unrhyw ddrwg i’r gred graidd, sef bod Duw yn bodolineu beidio. Y gred honno yw’r sail y mae’r person wedi adeiladu ei fywyd arno.Does neb yn gallu ei ddymchwel heblaw am y person ei hun.

Paradocs annibyniaeth i Gymru

2012-01-14T22:27:00.000Z

Owain ar gefn ei geffyl

Fel yr ydw i wedi ei ddweud o’r blaen rydw i o blaidannibyniaeth i Gymru. Ond petai annibyniaeth yn cael ei gynnig ar blât i Gymruyfory dw i’n credu mai dim ond y cenedlaetholwr mwyaf eithafol fyddai ynderbyn. Mae balchder cenedlaethol yn un peth, ond gwir genedlaetholdeb ydi bodeisiau’r gorau i dy gydwladwr. A dyw Cymru, ar hyn o bryd, ddim yn barod argyfer annibyniaeth.

Ond parod neu beidio, mae’n bosib y bydd Cymru ynwynebu’r dewis tyngedfennol hwnnw o fewn y degawdau nesaf. Os yw’r Alban ynpleidleisio o blaid annibyniaeth bydd rhaid i ni benderfynu beth fydd einperthynas tymor hir ni â Lloegr o hynny ymlaen - ploryn di-nod ar ben-ôl gwladllawer mwy, neu geisio sefyll ar ein traed ein hunain. Dyna pam mae’n bwysigi’r rheini sy’n crefu am annibyniaeth roi’r gorau i freuddwydio am ryw Dír nanÓg a dechrau ystyried y realiti - fel y mae hanes yr Iddewon yn ei ddangos,dyw Gwlad yr Addewid ddim yn fêl a llaeth i gyd.

Mae Cymru yn wlad wahanol iawn i Loegr. Mae’n fynyddig ar y cyfan tra bod Lloegr ynfflat. Mae’r tywyddyn wahanol iawn. Mae gennym ni ein diwylliant a’n hiaith unigryw ein hunain.

Ond beth fydd wir yn gwthio Cymru tuagat annibyniaeth yw ein bod ni mor wahanol yn wleidyddol. Mae Lloegr, ar ycyfan, yn pleidleisio o blaid y Ceidwadwyr tra ein bod ni, ar y cyfan, ynpleidleisio o blaid Llafur. Fel yn yr Alban, yr arswyd o orfod byw dan reolaethllywodraeth Geidwadol barhaol fydd yn dylanwadu ar benderfyniad y rhan fwyaf obobol i bleidleisio o blaid annibyniaeth ai peidio.

(Nid fod y Ceidwadwyr a’r Blaid Lafur fodern mor wahanolâ hynny, wrth gwrs. Ond yn yr Alban ac yn y Cymoedd mae’r Ceidwadwyr felgwenwyn.)

Y broblem yw bod Cymru yn cefnogi’r Blaid Lafur oherwyddein bod ni mor ddibynnol ar Loegr. Mae canran sylweddol o swyddi Cymru yn ysector gyhoeddus, canran a fyddai yn gwbl anghynaladwy pe bai’r wlad ynannibynnol. Fel yr ydw i wedi ei awgrymuo’r blaen mae angen llacio’r ddibyniaeth yma ar y sector gyhoeddus a chreumwy o swyddi yn y sector breifat os ydyn ni am sefyll ar ein traed ein hunain.

Yr eironi yw, os yw Cymru am fod yn annibynnol rhaid iddifod yn debycach i Loegr. Ac er mwyn i hynny ddigwydd rhaid ethol plaid syddeisiau llacio dibyniaeth y wlad ar y sector gyhoeddus, a gwario’r arian arhybu’r sector breifat. Hynny yw, byddai yn rhaid ethol y Ceidwadwyr, neu oleiaf ryw fath o fersiwn Cymreig o’r blaid honno. Ond pe bai Cymru yn gwneudhynny fe fyddai’r hollt gwleidyddol rhyngddi hi ni a Lloegr hefyd yn diflannu,a’r brif ddadl o blaid annibyniaeth gydag o.

Dyna’r paradocs. Beth yw’r datrysiad?

Datganoli i'r eithaf

2012-01-13T20:43:00.000Z

Mae un o’r gwledydd Celtaidd wedi hawlio ei lle ardudalennau blaen y papurau Llundeinig o’r diwedd - ond dim ond am iddi fygwthgadael y Deyrnas Unedig. Wyddwn i ddim a dweud y gwir pa mor bwysig yw pwncannibyniaeth yr Alban i’r dyn ar y stryd yn Nhwmpyn Glori. Prin y byddai y rhanfwyaf o drigolion Lloegr, na Chymru, yn sylwi pe bai'r Alban yn codi pac a mynd. Ond mae’n sicr yn bwysig i bobol yr Alban ac o ddiddordeb mawr i’ranoracs gwleidyddol. Ac os yw’n digwydd, fe fyddai ganddo effeithiaupellgyrhaeddol ar Gymru a Gogledd Iwerddon hefyd, fel y dywedodd ein PrifWeinidog, Carwyn Jones, heddiw:

Os yw yr Albanyn gadael fe fyddai angen cyfarfod i ystyried natur y Deyrnas Unedig, gan maiLloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon yn unig fyddai yn aelodau. Mae’n amhosib tynnu'rAlban allan a disgwyl i’r Deyrnas Unedig barhau fel o’r blaen. Fe fyddaigennych chi, er enghraifft, Senedd yn Llundain sy’n cynnwys tua 550 o AelodSeneddol, a 510 o’r rheini yn dod o Loegr.

Wyddwn i ddim pwy fydd yn ddigon dewr i sibrwd yngnghlust Carwyn fod ASau Lloegr eisoes yn mwynhau mwyafrif anferth yn SanSteffan. Os yw’r newidiadau arfaethedig i ffiniau etholaethau yn mynd rhagddyntbydd gan Loegr 500 AS a’r gwledydd Celtaidd 96 AS rhyngddyn nhw, a hynny cyni’r Alban ei heglu hi.

Ateb Carwyn Jones yw ail-greu Tŷ’r Arglwyddi ar ffurfSenedd yr Unol Daleithiau, sy’n rhoi’r un faint o gynrychiolaeth i bob talaithbeth bynnag eu maint. Mae’n awgrymu siambr gyda thraean o seddi ar gyfer Cymru,traean ar gyfer Lloegr a thraean ar gyfer Gogledd Iwerddon. O ystyried fod ganGymru boblogaeth o 3m a Lloegr boblogaeth o 51m rhaid dweud fod hawlio traeno’r gacen braidd yn farus, ac yn annhebygol iawn o ddigwydd!

Beth sy’n fwy tebygol yn fy nhyb i ydiryw fath o Devo-max i Gymru, fel sy’n cael ei gynnig yn yr Alban fel dewisamgen i annibyniaeth. Fydda ddim angen yr un AS yn San Steffan wedyn - dim ondun Ysgrifennydd etholedig, o bosib, i gynrychioli barn Cymru yn Llywodraeth Ganology DU. Fel yr ydw i wedi ei ddweudo’r blaen rydw i’n credu y dylai Cymru, yn ddelfrydol, fod yn annibynnol,ond dyw Cymru ddim yn barod ar gyfer annibyniaeth ar hyn o bryd. Mae gan yrAlban eu holew a’u whisgi i’w cynnal nhw drwy gyfnodau economaidd caled. Dydynni ddim yn cyfrannu llawer o ddim i goffrau’r Trysorlys ac yn rhy ddibynnol olawer ar y sector gyhoeddus.

A dweud y gwir dw i’n meddwl efallai y dylai Alex Salmondgynnig refferendwm ar Devo-max i bobol yr Alban hefyd, cyn annibyniaeth. Mae’rpolau piniwn yn dangos ei fod yn ddewis poblogaidd iawn yn y wlad, yn llawermwy poblogaidd nag annibyniaeth – a hynny er ei fod yn trosglwyddo 95% o’rgrymoedd o San Steffan i’r Alban. Y cyfan yw Devo-Max ydi annibyniaeth ond â safety blanket cael aros yn rhan o’rDeyrnas Unedig. Mae gan Simon Jenkins erthygldda yn y Guardian ar y pwnc yma heddiw. Ynddo mae’n dadlau y byddaiDevo-Max yn ateb gofynion pobol y wlad am hunanreolaeth ac yn atal annibyniaeth.Dw i ddim yn siŵr am hynny. Fel yr ydyn ni wedi gweld pan mae pobol yn caelblas ar hunanreolaeth maen nhw’n tueddu i ofyn am ragor deg mlynedd ynddiweddarach.

Os yw’r Alban yn cael 95% o’r grym gan San Steffan, materbach wedyn fyddai darbwyllo pobol y dylid gofyn am y 5% ychwanegol. Efallaiy dylai Alex Salmond gymryd Devo-max nawr, tra ei fod yn cael ei gynnig ar blat iddo, gan wybod ybyddai refferendwm ar annibyniaeth lawn yn anochel yn y pen draw ac yn llawer mwy tebygol o lwyddo.

Mae yna ambell i bwynt da arall yn erthygl Simon Jenkinssy’n amlygu rhai o fy mhryderon i am ddibyniaeth Cymru ar arian cyhoeddus, heby gallu i godi ein trethi ein hunain:

If the Scots want this, and polls suggest they do, whatdoes it matter that it would "cost them billions", as the Britishmedia constantly crows? Denmark survives. Norway survives. Meanwhile the Scots,Welsh and Ulster economies are more akin to that of Greece, with spendingdecisions detached from taxing ones to the point of irresponsible dependency.

Welsh nationalists want independence, yet they also want moresubsidy and disproportionately high representation at Westminter.

Fel traean o’r seddi yn Nhŷ’r Arglwyddi, felly? Hmmm...

Mewn undod y mae nerth?

2012-01-12T16:24:00.002Z

Wrth bori dros ystadegau’r blog y dydd o’r blaen sylwaisfy mod i wedi derbyn llond llaw o ‘hits’ gan flog o’r pen arall i Fôr Iwerddon– BlogDialann Scott. Roedd y blog yn fy nghrybwyll i, felly dyma fi’n holi fynghyfeillion yng Nghanolfan Bedwyr am gyfieithiad. Mae’r blog yn ymateb i’rcofnod FaintSy’n Darllen? Dros flwyddyn yn ôl:

Rydw i weithiau yn darllen blog IfanMorgan Jones, ac wedi sylwi ar erthygl ddiddorol sydd wedi fy ysbrydoli. Osydych chi’n blogio yn yr iaith Gwyddeleg; faint o ddarllenwyr sydd gyda chi? Ardudalennau cartref Blogger a Wordpress mae modd gweld nifer y darllenwyr bobdydd, wythnos, a mis ac ers sefydlu’r blog.

Yn ystod y mis yma mae’n debyg fy mod iwedi denu tua phum chant o ddarllenwyr. Dw i’n meddwl fod hynny’n eithaf da, oystyried nad ydw i’n ysgrifennu yn gyson. Pe bawn i’n ysgrifennu yn fwy cyson,mae yna siawns (bach) y byddwn i’n denu rhagor, ond fe fyddai yn codi’rcwestiwn: pa mor adnabyddus yw blogio erbyn hyn?

Fe ofynnais i’r cwestiwn o flaen ycyhoedd yn y Symposiwm Blogio Gwyddeleg eleni, a’r ymateb oedd fod llawer iawnyn darllen ond nad yw hi o bwys am y niferoedd sy’n darllen os yw’r cynnwys ynfoddhaol. Dyna nod blogio, yn enwedig blogio mewn iaith leiafrifol; mae’nbwysig fod deunydd o safon ar gael i siaradwyr yr iaith Wyddeleg (ym mhob cwro’r byd).

Digwydd bod roeddwn i wedi bod yn meddwlam yr ieithoedd Celtaidd eraill yn ddiweddar gan fy mod i ar hyn o bryd yndarllen llyfr am ysgolion elusennol yng Nghymru, yr Alban ac Iwerddon yn yr18fed a’r 19eg ganrif. Yn ôl awdur y llyfr hwnnw cafodd yr ysgolion eu sefydlugan Gristnogion efengylaidd â’r nod o ddysgu’r Cymry Cymraeg sut i ddarllen yBeibl. Gwnaethpwyd hyn yn Gymraeg oherwydd ei fod yn gynt dysgu pobol oedd ynsiarad Cymraeg i ddarllen yn eu mamiaith na cheisio eu dysgu i siarad Saesneg -achub eneidiau oedd y nod, nid achub yr iaith. Yn y cyfamser, yn Iwerddon a’rAlban oedden nhw’n benderfynol o ddysgu'r bobol oedd yn siarad Gwyddeleg aGaeleg i ddarllen drwy gyfrwng y Saesneg, a oedd yn fethiant am resymau amlwg.Cyn bo hir mabwysiadwyd technegau synnwyr cyffredin y Cymry, ac yn ôlacademyddion heb yr ysgolion rhain mae’n debygol y byddai’r ieithoedd Celtaiddwedi marw’n llwyr.

Efallai mai prin yw’r esiamplau o’rieithoedd Celtaidd yn cydweithio er eu budd nhw i gyd. Wedi’r cwbl, er eu bodnhw’n brwydro’r un brwydrau maen nhw’n gwneud hynny ar feysydd gwahanol. Doesdim llawer all Cymro Cymraeg o Benrhiwllan ei wneud i hybu Gaeleg yn Aberdeen,tu hwnt i symud i fyw a dysgu’r iaith.

Beth bynnag am hynny, rydw i wedi bod ynmeddwl am ffyrdd y gellid defnyddio technoleg i helpu bob un o’r ieithoedd yma (heblaw am anfon darllenwyr i'ch blogiau eich gilydd).Un maes ydw i’n meddwl y byddai yn bosib gwneud hynny ydi wrth rannu newyddionar y we. Cymerwch er enghraifft gwefan Golwg 360 - mae’n wasanaeth sydd ar gaelyn y Gymraeg, ond ddim yn yr ieithoedd Celtaidd eraill. Mae gan y BBC wefan newyddion Gaeleg ond hyd y gwelaf i ryw hanner dwsin o straeon newydd sydd arnobob wythnos, a does dim byd Cernyweg. Mae’r ddarpariaeth Gwyddeleg yn well ondddim yn wych. Yr ateb ar yr olwg gyntaf fyddai sefydlu cwmnïoedd fel Golwg 360sy’n darparu gwasanaeth newyddion yn yr ieithoedd Celtaidd eraill.

Ond yn hytrach na dyblygu’r gost drwysefydlu gwasanaethau newyddion unigol ym mhob iaith, beth am sefydlu ungwasanaeth newyddion fyddai yn darparu newyddion ym mhob iaith Geltaidd? Wedi’rcwbl, mae llawer o gostau cwmni yn mynd ar bethau fyddai yn rhaid eu dyblyguwrth sefydlu cwmnïoedd ar wahân - cost creu a chynnal a chadw gwefan, costlluniau, cost porth newyddion Prydeinig a rhyngwladol fel PA neu Reuters, costcyfarwyddwr, cost cyfrifydd, cost person marchnata, cost person hysbysebu,cwmni TG i edrych ar ôl cyfrifiaduron a rhwydwaith mewnol y cwmni, ayyb. Yn oesy we, efallai na fyddai hyd yn oed angen swyddfa ganolog i bawb.

Yn amlwg fe fyddai angen dau neu drinewyddiadurwr i bob un o’r ieithoedd dan sylw. Ond hyd yn oed wedyn fe fyddaimodd osgoi dyblygu gwaith. Er enghraifft, pe bai newyddiadurwr yn ysgrifennuadroddiad yn Gymraeg am stori Brydeinig, gellir defnyddio’r un ffeithiau yn ystori Gaeleg. Pe bai’r newyddiadurwr Gaeleg yn ysgrifennu stori am annibyniaethyn yr Alban, fe fyddai newyddiadurwyr yr ieithoedd eraill yn elwa ar ei arbenigedda’i waith ymchwiliadol wrth lunio’r straeon Cymraeg, Gwyddeleg, ayyb.

Dw i’n weddol sicr ybyddai sefydlu un gwasanaeth amlieithog yn haneru’r gost o greu gwasanaethaunewyddion unigol ar gyfer bob iaith Geltaidd wahanol.

Unrhyw syniadau eraill sut y gallai’r ieithoedd gwahanolhelpu ei gilydd?

Yr Argraff Gyntaf ar Kindle!

2011-12-22T12:08:00.001Z

Wrth bori siop Amazon heddiw sylwais fodYr Argraff Gyntaf, yn ogystal â sawl nofel arall gan y Lolfa, bellach ar gaelar y Kindle! Wyddwn i ddim pryd y digwyddodd hyn ond mae’n sicr yn gam cyffrousymlaen i’r cyfrwng, ac mae’n anrhydedd gweld fy nofel i ymysg y cyntaf sydd arwerth yno.

Mae’r llyfrau i gyd ar gael i’w prynu fan hyn .

Digwydd bod rydw i newydd gael tocyn £50i’w wario ar y Kindle, a bydd rhai o’r llyfrau Cymraeg uchod yn sicr ar dop yrhestr! Fe fuodd EuronGriffith draw yn darllen rhan o’i nofel Dyn Pob Un i ni ym Mhrifysgol Bangor acroedd yn ddoniol iawn ac yn sicr werth ei brynu.

Yn anffodus ni fyddaf yn prynu e-lyfr YrAlarch Du... am fy mod i newydd brynu copi caled o’r siop!

Asgwrn cefn

2011-12-08T12:25:00.001Z

Bwlch yr Oerddrws
“The shortest distance between two points is underconstruction” – Noelie Altito

Cyn parhau, dyma rybudd bach - rydw i’nddyn sy’n hoff o freuddwydio am brosiectau mawr. Mewn bywyd arall efallai maifi oedd yn gyfrifol am gomisiynu Mur Mawr Tseina, neu’r pyramidiau. Ond ynwahanol i’r prosiectau epig, ond diwerth, rheini, dw i’n credu fod y prosiecthwn yn un dra phwysig i Gymru.

Rydw i’n credu ei fod yn hanfodoladeiladu ffordd o safon rhwng de a gogledd Cymru. Na, dydw i ddim am ddadlaufod angen traffordd. Fe fyddai ffordd unffrwd â digon o le i oddiweddyd lorïauMansel Davies yn gwneud y tro mewn ambell i fan arbennig o gul. Ond fe ddylai95% o’r ffordd rhwng de a gogledd Cymru fod yn ffordd ddeuol, o leiaf.

Mae Cymru ymhell ar ei hol hi o’i gymharuâ gwledydd eraill o ran cysylltiadau trafnidiaeth. Mae’r ffyrdd o’r gorllewini’r dwyrain yn weddol ar y cyfan (yr M4 a’r A55). Ond mae unrhyw un sy’n anelutrwyn y car am y gogledd neu’r de yn mynd i fod yn gweithio’n galed. Mae’rllwybrau defaid yma’n perthyn i’r ganrif ddiwethaf. Maen nhw’n gul ac yndroellog. O ystyried natur amaethyddol y rhan fwyaf o ganolbarth Cymru mae hynny’ngyfuniad ofnadwy, am ei fod bron a bod yn amhosib pasio tractor neu drelar IforWilliams. Mae hynny’n ychwanegu oedi pellach at daith sydd eisoes yn un hir allafurus.

Dros y dyddiau diwethaf rydyn ni wedicael cip ar gynlluniau trafnidiaeth rhai o wledydd eraill Ynysoedd Prydain. MaeLlywodraeth San Steffan yn bwriadu adeiladu rheilffordd newydd £32bnrhwng Llundain a Birmingham – gan gynnwys twnnel £500 er mwyn bodloni Aelod Seneddol Chesham & Amersham (ac YsgrifennyddCymru) Cheryl Gillan.

Mae Llywodraeth yr Alban newydd ddatgelu cynllun £12.8 biliwn sy’n cynnwys gwaith i wella rhwydwaithffyrdd y wlad. Mae’r cynlluniau yn cynnwys gwneud ffyrdd yr A9 a’r A96 ynffyrdd deuol. Mae’r A96 yn mynd o Inverness i Aberdeen, a’r A9 yn mynd o Perthi fyny drwy fynyddoedd y gogledd i Inverness. Dyw’r ffyrdd yma ddim yn cysylltucymunedau mwy na rhai gogledd a de Cymru. Maen nhw’n mynd drwy dirwedd hyd ynoed yn fwy mynyddig nag Eryri. Ac mae arweinwyr busnes wedi croesawu’rcynlluniau yn wresog.

Beth am gymharu’r cynlluniau beiddgarrhain â chynlluniau trafnidiaeth Llywodraeth Cymru, a ddatgelwyd ddoe? “Gosod uncamera cylch cyfyng ar yr A465 yng Nghwm Clydach, gwella’r groesfan ar yr A458yn y Trallwng, a rhoi rheilins newydd ar y bont droed ger y rheilffordd ar yrA487 ym Machynlleth.” Uchafbwynt y cynllun £13m fydd ailddatblygu cylchfanAbercynon. Maen nhw’n gobeithio y bydd y prosiectau uchelgeisiol yma wedi eucwblhau erbyn 2014. Unwaith eto ceir pwyslais ar wella'r cysylltiadau rhwng y gorllewin a'r dwyrain.

A bod yn deg, roedd ymdrech lew yn ystodtymor y Senedd ddiwethaf i wella’r cysylltiadau ffyrdd rhwng de a gogleddCymru. Mae gennym ni ffordd osgoi newydd yn Llandysul a Phorthmadog, ac mae ynawaith wedi ei wneud ar ledu maint y ffordd ger Machynlleth. Mae’n debyg maidylanwad Ieuan Wyn Jones yn yr Adran Drafnidiaeth oedd hyn. Roedd y galw am ynewidiadau hyn yn amlwg, ac fe ddylai’r gwaith fod wedi ei wneud degawdau yn ôl.Serch hynny cafodd IWJ ei feirniadu’n hallt gan Bwyllgor Cyllid CynulliadCenedlaethol Cymru am beidio â chanolbwyntio ar wella’r cysylltiadau rhwng ygorllewin a’r dwyrain yn lle. Doedd ffyrdd o’r de i’r gogledd yn “atebanghenion defnyddwyr,” medden nhw.

I ryw raddau rydw i’n deall eu pwynt nhw,ac yn deall pam fod pwyslais ar wella’r ffyrdd rhwng gorllewin a dwyrain Cymru.Wedi’r cwbl, mae Lloegr yn wlad gyfoethocach na Chymru ac mae’r rhan fwyaf ofusnesau sy’n seiliedig yng Nghymru yn gweithredu dros Glawdd Offa. Ond beth am feddwl ‘y tu allan i’r bocs’ ameiliad.

Os nad oes ffyrdd o safon yn mynd o’rgogledd i’r de, oes yna unrhyw syndod fod yr holl draffig, a’r holl fusnes, ynllifo o’r gorllewin i’r dwyrain? Fe fyddai yn amhosib cynnal busnes o, dweud,Aberystwyth, sy’n gwasanaethu Abertawe a Llandudno. Dyw’r ffyrdd ddim yn ddigonda. Yng Nghymru mae gennym ni lawer iawn o bobol yn byw yn y gogledd, a llaweriawn yn byw yn y de, a phentrefi a threfi marchnad ar wasgar yn y difethwchrhwng y ddau begwn. Mae yna fusnesau yn nhrefi’r canolbarth, ond rhai bach ydynnhw ar y cyfan sy’n gwasanaethu anghenion y cymunedau o’u cwmpas yn unig. Pebai yna rwydwaith ffyrdd o safon yn mynd drwy’r canolbarth fe fyddai modd ehangupotensial economaidd y trefi yma a sefydlu busnesau sy’n gwasanaethu anghenionCymru gyfan yn hytrach na’r gogledd, neu’r de, neu’r pentrefi lleol yn ycanolbarth, yn unig.

Mae’r ddadl nad oes galw am ffordd o safon drwy ganol Cymruyn Catch-22, felly. Byddai ffordd yn creu’r galw. Wele’r llun isod o’r M25 yn1983 ac yna yn 2009:

Mae busnesau a chymunedau cyfan yn bodoliheddiw oherwydd fod yr M25, a traffyrdd tebyg, wedi creu’r galw. Yng Nghymrurhaid disgwyl nes bod ceir a loriau yn tagu canol trefi cyn ystyried adeiladuffordd osgoi.

Yn ogystal â dadl economaidd mae ynaddadl genedlaetholgar o blaid adeiladu ffordd o dde i ogledd Cymru. Er gwaethafdatganoli mae’n parhau yn wir fod cysylltiadau cryfach gan ogledd Cymru âdinasoedd y tu hwnt i’r ffin yn Lloegr na sydd â dinasoedd y de. Dywed sawl unmai ‘Lerpwl yw prifddinas gogledd Cymru’. Mae’r un peth yn wir am dde Cymru adinasoedd ar hyd yr M4 i Lundain. Mae’r map uchod, sy’n dangos daearyddiaethgalwadau ffôn Ynysoedd Prydain, yn awgrymu hyn yn gryf:

Er gwaethaf canlyniad y refferendwm ymmis Mai sy’n awgrymu fod Cymru gyfan bellach yn cefnogi’r CynulliadCenedlaethol, rydyn ni’n parhau yn wlad ranedig. Serch hynny does yna ddimunrhyw wahaniaeth mawr rhwng y ‘gogs’ a’r ‘hwntws’. A dweud y gwir ynddiwylliannol rydw ‘n credu bod fwy o wahaniaeth rhwng gorllewin a dwyrainCymru na’r de a’r gogledd. Y broblem sydd wrth wraidd y diffyg cydlynrwyddcenedlaethol yma yw bod y ffyrdd rhwng y de a’r gogledd yn rhai ofnadwy o wael.Fyddai neb o Gaernarfon yn ystyried pigo i lawr i Gaerdydd i wneud ei siopa ynhytrach na Chaer neu Lerpwl, oherwydd bod cyrraedd yno’n gymaint o frwydr. Fefyddai ffordd ddeuol rhwng y de a’r gogledd yn gwneud mwy i sicrhau fod‘Cymru’n Un’ nag unrhyw gytundeb gwleidyddol.

Raid ystyried y gost o adeiladu ffordd o’rfath, a does dim amheuaeth y byddai’r gost yn uchel. Mae pob milltir o fforddddeuol yn costio £16.2 miliwn i’w adeiladu. Petai Lywodraeth Cymru ynpenderfynu ar y dewis ceidwadol a throi'r A470 yn ffordd ddeuol, fe fyddai yncostio tua £2.5 biliwn i wneud hynny. Mae hynny’n lawer iawn o arian, ond nifyddai angen ei dalu mewn un swm. Petai’r llywodraeth yn targedu cwblhau’rgwaith tua 2025 (yr un pryd ag y mae Llywodraeth yr Alban yn bwriadu cwblhau euffordd ddeuol nhw o Perth i Inverness), fe fyddai’r gost yn fawr ond yn ddigonymarferol. Wedi’r cwbl, mae’r Alban newydd gyhoeddi eu bod nhw am wario £12.8biliwn ar wella isadeiledd y wlad, a Llywodraeth San Steffan am wario £32biliwn ar arbed ugain munud ar y siwrne trên o Firmingham i Lundain, felly pamna ddylai Cymru wario arian tebyg ar wella ei ffyrdd? Fe fyddai yn well ddefnydd o arian ytrethdalwr na'r awyren o Gaerdydd i Ynys Môn, yn sicr.

Un gwrthwynebiad arall yr ydw i’n eiglywed droeon wrth ddadlau fod angen gwella trafnidiaeth ffyrdd Cymru yw nadoes modd gwneud hyn oherwydd bod Cymru’n wlad fynyddig. Mae’r ffyrdd fel y maennhw, yn gul ac yn droellog, am nad oes modd iddynt fod fel arall. Platiautectonig a rhewlifau o filoedd o flynyddoedd yn ôl sy’n penderfynu eu cwrs. Maehyn yn lol. Wrth adeiladu ffyrdd mae’n rhaid addasu’r tirwedd. Pryd oedd y trodiwethaf i chi fod ar draffordd, neu hyd yn oed ffordd ddeuol, sydd ar yr unlefel a’r dirwedd o’i amgylch? Dydyn nhw ddim yn mynd i fyny ac i lawr gydagymdoniad y tir na chwaith yn gwyro i bob cyfeiriad er mwyn osgoi ryw fryncynneu ei gilydd. Mae hyd yn oed y llwybrau defaid sy’n dringo i fyny mynyddoedd ygogledd wedi eu torri o’r clogwyni gan ddyn. Gyda jac codi baw a digon o amsergellid gosod traffordd i fyny’r Wyddfa. (Dydw i ddim yn argymell hyn wrthgwrs).

Mae diogelwch yn ddadl arall o blaidadeiladu ffordd o safon o de i ogledd Cymru. Mae’r A470, â’i gyfuniad eclectigo heolydd syth a throellog yn fwy peryg o lawer na ffordd ddeuol ‘undonog’.Mae’r map yma gan y BBC sy’n dangos lleoliad pob marwolaeth ar y ffyrdd rhwng1999 a 2010 yn awgrymu’n gryf fod nifer anghymesur yn digwydd ar ffyrdd cefngwlad troellog.

Rydw i wedi galw’r blog yma yn ‘asgwrncefn’ am ddau reswm. Yn gyntaf am fy mod i’n credu y byddai’r ffordd ddeuol ynfath o ‘asgwrn cefn’ fyddai yn cryfhau Cymru. Ac yn ail oherwydd y byddai angenrhywfaint o asgwrn cefn ar Lywodraeth Cymru i’w gomisiynu!

Os nad ydych chi eisoes wedi eich argyhoeddi, dyma rai traffyrdd llawer mwy uchelgeisiol o bob cwr o'r byd: Traffordd 1 Awstralia, Traffordd Traws-Siberia, a Thraffordd Traws-Canada.

Llwybry ffordd

Y dewis mwyaf amlwg i Lywodraeth Cymrufyddai adeiladu ffordd ddeuol ar hyd llwybr presennol yr A470. Byddai yn rhaiadeiladu ffyrdd osgoi o amgylch ambell i dref wrth gwrs. Ond byddai hyn yndarparu llwybr gweddol hwylus o Gaerdydd i Landudno. Fe fyddwn i’n ddigon hapusâ hyn.

Mae’r cynlluniau eraill ychydig yn fwyuchelgeisiol, ac yn golygu creu ffordd gyfan gwbl newydd. Yn hytrach na mynddrwy dir uchel gogledd Cymru fe fyddai yn cymryd mantais o’r tir isel ar yrarfordir er mwyn creu llwybr uniongyrchol o’r de ddwyrain i’r gogledd orllewin.

Fe fyddai’r cynllun yma’n siŵr o fod ynun dadleuol am ei fod yn golygu adeiladu pont ar draws tri aber ar hyd arfordiry gorllewin. Ond rhaid cofio fod pontydd eisoes yn bodoli ar hyd dau o’raberoedd hyn. Mae pont ffordd (cul iawn) a thrên yn croesi’r dyfroedd rhwngPenrhyndeudraeth a Thalsarnau ac mae pont trên yn croesi’r aber rhwng y Bermo aLlwyngwril. Byddai croesi’r aberoedd hyn yn golygu fod ffordd llawer mwyuniongyrchol o Aberystwyth i Borthmadog, a gelir gwneud y ffordd o Borthmadog iFangor yn ffordd ddeuol gan gysylltu â ffordd ddeuol yr A55, gan ychwaneguffordd osgoi ar gyrion Caernarfon.

Elfen ddadleuon arall yn y cynllun yma ywy byddai yn golygu croesi ‘Anialwch Cymru’ yn y canolbarth. O ystyried fod yranialwch hwn ar fin gael ei hagru gan filoedd o dyrbinau gwynt beth bynnag,efallai na fyddai un ffordd ddeuol ar ei draws yn gwneud cymaint â hynny owahaniaeth i naws y lle. Serch hynny mae yna drydydd opsiwn ar gael:

Mae’r cynllun yma i bob pwrpas yn cysylltudiwedd ffordd ddeuol yr A48, ffordd ddeuol sy’n estyniad o’r M4, âdechrau’r A55 ym Mangor. Fe fyddai hefyd yn creu ffordd osgoi i Lambed acAberystwyth.

Dim ond syniadau yw’r rhain er mwynsbarduno trafodaeth wrth gwrs a petai'r cynlluniau i adeiladu ffordd ddeuol yncael eu dilysu dw i’n siŵr y byddai llwybrau amgen yn cael eu cynnig!

O.N. Os rhoi'r pwyslais ar ffyrdd o'rdwyrain i'r gorllewin, pam ddim creu ffordd o safon o Aberystwyth a chanolbarthCymru i'r ail ddinas fwyaf ym Mhrydain, sef Birmingham? Ar ôl gorffen y fforddo’r de i’r gogledd, fe ddylai hyn fod yn flaenoriaeth!

Cyfyng Gyngor

2011-11-30T21:17:00.001Z

Mae yna drafodaeth ar Maes-e ynglŷn â nifer ycynghorau sydd yng Nghymru. Mae yna 22 ar hyn o bryd ond mae sawl un o’r farn ydylid lleihau eu nifer.

Dyma fy nghyfraniad i at yr ymgynghoriad, sef Adolygiad FfiniauCymdeithas Llywodraeth Leol Ifan Morgan Jones 2011:

Yr Hen Wynedd

Gwynedd + Ynys Môn + Conwy

Poblogaeth = 298,500

Rhufoniog

Sir Ddinbych + Sir y Fflint + Wrecsam

Poblogaeth = 380,000

Dyfed

Ceredigion + Sir Benfro + Sir Gaerfyrddin

Poblogaeth = = 374,700

Cwm Tawe

Abertawe + Castell-nedd Port Talbot

Poblogaeth = 369,900

Gorfynydd

Pen y Bont ar Ogwr + Bro Morgannwg

Poblogaeth = 259,600

Glwysing

Rhondda + Merthyr Tudful + Caerffili

Poblogaeth = 431,300

(Os ydych chi'n gweld y cyngor yma braidd yn fawr gellid cadw y Rhondda yn gyngor ar ei ben ei hun)

Gwent

Casnewydd + Torfaen + Blaenau Gwent

Poblogaeth = 300,200

Powys a Mynwy

Sir Fynwy + Powys

Poblogaeth = 219,400

Caerdydd

Caerdydd

Poblogaeth = 341,00

Storm mewn cwpan de (yn y grug)

2011-11-25T22:33:00.001Z

Kate Roberts

Yn ddiweddar rydw i wedi tueddu i ddechrau ysgrifennu sylwar flog arall, cyn gorfod ei drawsblannu i fan hyn am ei fod wedi tyfu’n rhyhir ac wedi crwydro oddi ar y pwnc. Dechreuodd y blogiad yma yn ymateb i’r ysgrifyma ar flog Anffyddiaeth. Roedd y blog hwnnw yn ymatebi adolygiad yr Athro Derec Llwyd Morgan am lyfr newydd Alan Llwyd am KateRoberts.

O ganlyniad i’r sylw di-baid y mae’r cofiant wedi bod ynei gael yn y wasg Gymraeg, dw i’n siŵr fod unrhyw un sydd â diddordeb yn ypethau yma yn ddigon cyfarwydd â hanes Kate ‘a gwraig y cigydd’. Felly dw iddim am ailadrodd y cwbl fan hyn.

Rydw i’n teimlo fod yna wendidau yn nadleuon Alan Llwyd aDerec Llwyd Morgan. Mae'r cyntaf fel pe baen rhy barod i hawlio fod Kate ynhoyw yn seiliedig ar dystiolaeth sydd, yn fy marn i, yn ddigon amwys. Digon tegdweud fod ei llythyr yn awgrymu ei bod hi’n hoyw, ond mae’r sicrwydd 100% ynanacademaidd rhywsut. Rhaid derbyn weithiau nad oes yna atebion hawdd. Dw iddim felly yn credu y dylid ail-werthuso ei gwaith i gyd gan dderbyn fel ffaithei bod hi’n hoyw. Ond fel y mae Dylan yn ei awgrymu uchod mae Derec LlwydMorgan wedi mynd yn rhy bell i'r cyfeiriad arall gan awgrymu mai gweithredoeddrhywun sy’n eu gwneud nhw’n hoyw yn hytrach na’u ‘dymuniadau’.

(Un awgrym sydd heb ei drafod eto ond sy’n werth eiystyried yw bod elfennau lled-hoyw wedi cripian mewn i’w gwaith oherwydd eichydymdeimlad â’i gŵr, oedd yn hoyw. Efallai ei bod hi wedi penderfynu datgeluei hunig brofiad ‘hoyw’ iddo er mwyn dangos ei bod hi’n gallu deall sut yr oeddyn teimlo. Wedi’r cwbl, mae pawb yn gyfunrywiol i ryw raddau. E.e. gall y dynmwyaf heterorywiol gyfaddef fod Brad Pitt yn olygus, a dyw’r ffaith fod Kate Roberts wediysgrifennu am ferch brydferth mewn ffordd nodweddiadol o flodeuog ddim yngolygu ei bod hi wedi awchu am dynnu’r garthen a neidio ar ei phen.)

Ond y gwir yw fy mod i’n gweld y drafodaeth yn un weddolamherthnasol. Y tu allan i gylchoedd academaidd sy’n gorfod meddwl am ddwys ambethau fel hyn, dydw i ddim yn credu fod rhywioldeb Kate Roberts mor bwysig âhynny.

Mae yna obsesiwn rhyfedd gyda rhywioldeb yn ein hoes ni adydw i erioed wedi deall y peth. Daeth i’r amlwg i mi yn ystod fy nyddiau colegmai’r peth cyntaf yr ydych chi’n cael gwybod am berson hoyw yw ei fod yn hoyw.Nid gan y person hwnnw, ond gan bawb arall sy’n ei nabod. Dydyn nhw ddim yndweud ei fod yn berson cyfeillgar, neu beth yw ei swydd, neu hyd yn oed ei fodyn berson rygbi neu ffwtbol. Rhywioldeb y person yw conglfaen gweddill ei bersonoliaeth,y niwclews y mae’r cyfan wedi ei adeiladu o’i gwmpas.

Y rhyfeddod yw nad ydw yn gallu meddwl am elfen obersonoliaeth person sy’n llai tebygol o effeithio ar y bobol o’u hamgylch na’irywioldeb. Dychmygwch fod gennych chi gydweithiwr. Mae’n gallu bod yn flin,mae’n gallu bod yn ddiog, mae’n tueddu i adael bwyd i bydru yn ffrij ygweithle, mae’n prynu’r rownd gyntaf bob tro wrth fynd allan i’r dafarn, maeganddo boster o The Hobbit ar y wal tu ôl iddo yn y gwaith, mae ganddo chwaersy’n galw i mewn i’r swyddfa i’w weld ambell dro, mae ganddo acen o’r gogleddddwyrain. Mae pob un o’r rheini yn elfennau o’ch perthynas chi â’r person hwnnwsy’n effeithio ar eich bywyd chi o ddydd i ddydd. Os nad yw eich perthynas yndatblygu’n un rhywiol, dyw’r ffaith ei fod yn hoyw ddim o bwys o gwbl. Neu abod yn fanwl gywir, ni ddylai fod o bwys o gwbl. Mae’n sicr o amlygu ei hunoherwydd bod gweddill y cydweithwyr yn benderfynol o gyfeirio at y ffaith bytha beunydd.

Er nad yw’r ffaith ei fod yn hoyw o unrhyw bwys o gwbli’ch perthynas â’r cydweithiwr rydychchi’n sicr o gael gwybod cyn dod o hyd i’r bwyd wedi llwyo yn y ffrij. Cyn iddogodi’r poster Hobbit hyd yn oed.

Dydw i ddim yn dadlau y dylai pobol hoyw guddio’r ffaitheu bod nhw’n hoyw. Fe ddylen nhw ymfalchïo yn y ffaith. Fel unrhyw leiafrifarall sydd dan warchae maen nhw eisiau dangos eu bod nhw’n falch o’r hyn ydynnhw, a brwydro’n ôl. Ond yr unig reswm y mae’r camwahaniaethu yn eu herbynnhw’n digwydd yn y lle cyntaf ydi ein bod ni, fel cymdeithas, fel dynoliaeth,yn hollol obsessed â rhywioldeb.

Heb sôn am beidio â chael effaith ar y bobol o’u cwmpas,dydw i ddim hyd yn oed wedi fy argyhoeddi fod rhywioldeb person hoyw yn caelcymaint â hynny o effaith ar bersonoliaeth y person hwnnw. Dyw’r dymuniadaurhywiol sy’n trigo yn fy mhen ddim byd i’w wneud gyda gweddill fymhersonoliaeth i. Mae’n rhaid i fi ymdopi â nhw, oes, naill ai drwy weithreduarnyn nhw, neu eu hanwybyddu. Ond mewn byd nad oedd yn obsessed â rhywioldeb fefyddai modd i fi wneud hynny, ar ôl dod o hyd i bartner parod, heb gael fymeirniadu'r naill ffordd neu’r llall.

Yn anffodus am ein bod ni’n byw mewn byd sydd yn gwneudmôr a mynydd o rywioldeb, mae pobol hoyw wedi eu gyrru i alcoholiaeth, neu i’wlladd eu hunain. Nid am eu bod nhw’n hoyw, ond oherwydd ymateb cymdeithas i’rffaith eu bod nhw’n hoyw. Pe baen ni’n gadael llonydd iddyn nhw ni fydden nhw’nteimlo unrhyw ‘gywilydd’ ac yn hapus i fyw ei bywydau yng nghwmni pa bynnagenaid hoff gytûn y bydden nhw’n dod ar ei draws.

Mae stori Kate Roberts ei hun yn wers ynglŷn â’n hobsesiwngyda rhywioldeb . Fe fuodd ei gŵr Morris farw’n ifanc o alcoholiaeth, ar ôlgorfod cuddio’r berthynas rhyngddo ef a dyn arall. Mewn byd delfrydol fe fyddaineb wedi malio taten am y peth. Beth am fyw mewn byd delfrydol a pheidio maliotaten am rywioldeb Kate Roberts?

Achub Maes-e

2011-11-22T20:54:00.001Z

Tua wythnos yn ôl fe fues i’n trafod y ffordd orau i achub yr Ewro. Nawr fy mod i wedi datrys y mater dibwys hwnnw rhaid troi at orchwylllawer pwysicach... achub Maes-e!

Fe fydd sawl un yn dweud nad oes modd achub Maes-e. Mae’rfforwm drafod Cymraeg ar fin dathlu ei ben-blwydd yn ddeg oed. Fel y Simpsons,mae’r cyfnod ers iddo neidio’r siarc yn hirach na’r oes aur gychwynnol (tua2002-2005). Erbyn hyn mae yna un neu ddwy neges ar ddiwrnod prysur. DaethFacebook, daeth Twitter, a dyw pobol ddim yn mynd ar fforymau trafod igymdeithasu ar-lein erbyn hyn.

Yng ngeiriau Monty Python, felly: “'E's off the twig!'E's kicked the bucket, 'e's shuffled off 'is mortal coil, run down the curtainand joined the bleedin' choir invisibile! This is an ex-fforwm!”

Wel rydw i’n cytuno ac anghytuno. Does dim dadlau fodFacebook a Twitter wedi dwyn cynulleidfa’r hen Faes. Ond dydyn nhw ddim, afyddan nhw byth, ‘cystal’ a Maes-e. Nid lle i drafod pynciau’r dydd ywFacebook. Y cyfan yw’r wefan yw lle i fusnesu ar beth mae pobol eraill yn eiwneud, gan gymryd mantais ar barodrwydd pawb i rannu pob llun a phob symudiadgyda’r byd. Pe bai cyfaill yn fy nghyfarch ar y stryd a dweud, ‘Rydw i newyddddychwelyd o’r dafarn, wyt ti eisiau cael gwybod yr hanes i gyd a gweld 31 oluniau?’ bydden i’n edrych arno fel pe bae o’i go. A pe bawn i’n mynd draw i’rdafarn a syllu arnyn nhw drwy’r ffenest fe fyddwn nhw’n meddwl mod i’n ryw fatho hen ddyn brwnt. Ond dyna ydi Facebook i bob pwrpas.

Dyw Twitter fawr gwell. Mae’n amhosib cynnal trafodaethgall am unrhyw beth mewn 140 gair. Fel Facebook, ar y cyfan mae’n gyfrwng iddangos eich hun drwy ddweud pethau clyfar clyfar a rhannu gwybodaethanniddorol. Mae’n ddefnyddiol fel cyfrwng i ledaenu newyddion yn gyflym iawn,ond hyd yn oed wedyn mae’n amhosib gwybod beth sy’n ffaith a beth sy’n ffuglen.Mae unrhyw neges o werth fel arfer yn cyfeirio at wefan arall, awdurdodol, syddheb ei gyfyngu i 140 o eiriau.

Dw i’n fodlon cyfaddef y gallai Facebook a Twitter fod ynffordd fwy effeithiol o dynnu sylw at gig penodol, neu lansiad llyfr, ond hydyn oed wedyn mae’r wybodaeth yn cael ei rannu ymysg grŵp bychan o gyfeillion ynhytrach na chymuned gyfan. Ar fforwm drafod mae’n hawdd taro ar draws rywgynnyrch neu syniad newydd, wrth fusnesu ymysg yr edeifion. Os nad ydw i eisoesyn dilyn y cyfrifon perthnasol ar Facebook neu Twitter dydw i byth yn mynd igael gwybod am Fand A, a dyw ‘Mae 9 o bobol yn hoffi hyn’ byth yn mynd i gyfleubrwdfrydedd dilynwyr y band hwnnw cystal â thrafodaeth ar fforwm.

Dw i yn derbyn felly bod Twitter a Facebook wedi dwyncynulleidfa Maes-e, ond dw i ddim yn credu eu bod nhw wedi disodli swyddogaethMaes-e o fewn y rhithfro Gymraeg. Prif bwrpas Maes-e oedd trafod pynciau’r dydddrwy gyfrwng y Gymraeg, a dyw Twitter a Facebook ddim yn gwneud hynny. Iawn, mewn gwirionedd roedd 90% o’r cyfranwyr yn GymryCymraeg 16-25 oed o gefndir dosbarth canol oedd yn pleidleisio dros Blaid Cymrufel eu rhieni, ac roedd unrhyw lais oedd yn awgrymu y dylid gwneud i’rgwrthwyneb yn cael ei erlyn oddi yno. Ond fel un o’r 90% fe alla i dystio nawnaeth clywed barn unigolion o’r tu allan i’r swigen ideolegol yr oeddwn i’nbodoli ynddo unrhyw ddrwg i mi o gwbl.

Rydw i eisoes wedi dadlau fod angen achub Maes-E, ond sutmae gwneud hynny? Wel, dyma’r rhan anodd ynde. Y peth cyntaf fydden i’n eiawgrymu byddai cau y rhan fwyaf o’r seiadau a’u cyfuno. Mae yna 35 seiad ar hyno bryd. Roedd cyfnod pan oedd pob un o’r seiadau rheini yn fwrlwm o drafodaeth,ond prin fod rhai ohonyn nhw’n cynnwys neges o’r ddwy flynedd ddiwethaf erbynhyn. Fe fyddai’r Maes yn ymddangos yn llawer prysurach pe bai yna 5-10 seiad.Os ydych chi am wahodd 500 o bobol i barti, mae’n werth ei gynnal mewn plasty,ond os mai hanner dwsin sy’n bwriadu dod fe wneith stafell fyw y tro.

Yn ail, mae angen ‘ail-frandio’ y wefan, yn weledol ac yndechnolegol. Mae wedi bod yn defnyddio’r un patrymlun ers 2002. Dw i’n siŵr ybyddai pawb yn casáu’r newid i ddechrau, fel y mae pawb yn casáu unrhyw newidar Facebook neu Twitter, ond digon buan y bydden nhw’n anghofio amdano. Rhaidbod yn feiddgar – mor feiddgar a’r Pafiliwn Pinc.‘Mochyn ar ei gefn’ meddai pawb i ddechrau – erbyn hyn, eicon.

Mae’r newidiadau uchod yn rhai digon arwynebol, ond ynbwysig serch hynny. Y trydydd peth sydd angen ei wneud er mwyn denu pobol ywnewid rhywfaint ar natur y Maes. Ar un cyfnod mi’r oedd y fforwm yn borth iweddill y we Gymraeg, ac mae angen ail-afael yn y syniad hwnnw. Mae’r dechnolegbellach yn caniatáu ffrydiau RSS o flogiau Cymraeg, RSS o wefannau newyddionCymraeg, ffrydiau Umap Cymraeg Twitter, a ffrydiau Facebook. Fe ddylaidefnyddiwr allu troi at yr hafan yn ystod ei amser cinio a gweld ar y sgrin rywfath o gipolwg ar bopeth sy’n mynd rhagddo yn y rhithfro y diwrnod hwnnw. Acwedyn, gobeithio, agor neu gyfrannu at edefyn yn trafod y pynciau rheini.

“Gentlemen, we canrebuild Maes-e. We have the technology.”

Dim ond gobeithio y byddai’r canlyniad yn debycach i’rSix Million Dollar Man, ac nid bwystfil Frankenstein!

Sut beth fyddai’r Byd?

2011-11-19T22:11:00.001Z

Wrth drafod trancannisgwyl Tu Chwith ar wefan Golwg 360 sylwais ar y neges canlynol ganMartin Llywelyn Williams. Ynddo mae’n difaru na chafodd papur newydd dyddiolCymraeg ‘Y Byd’ ei sefydlu yn 2008. Dyma fersiwn byrrach o’i neges:

‘cywilyddus’- y darlun mawr yw mai diffyg papur llydanCymraeg dyddiol yw’r drychineb fwyaf. Nid yw marwolaeth ac angladd Tu chwith yndrychineb.
O am Guardian neu Independent Cymraeg- wel, gwell trio a methu na peidio a bodhefo’r gyts i drio o gwbl.
Cylchrediad anferth. Iwtopia Cymraeg…trist iawn, very sad.

Ymatebais â’r neges canlynol:

“O am Guardian neu Independent Cymraeg…”

Mae gan y Guardian tua 800 o newyddiadurwyr, ac wedigwneud colled o £43.8m y llynedd er gwaethaf cylchdrediad cymharol uchel. Fefyddai’r Byd wedi cyflogi tua chwech o newyddiadurwyr ac wedi costio tua£600,000 y flwyddyn i’w gynnal (lot o’r costau yn mynd ar y broses o’i gyhoeddia’i ddosbarthu). Doedd y Byd byth yn mynd i fod yn ‘Guardian neu Independent’Cymraeg. Ddim hyd yn oed yn ‘Golwg’ dyddiol o ran gwreiddioldeb y cynnwys, gany byddai wedi bod yn rhaid trosi llawer o’r cynnwys o’r Saesneg neu oddatganiadau oherwydd maint bychan y staff. Nid lladd ar y syniad ydw i, ondesbonio’r realiti. Mae Golwg 360 tua’r un peth ac y byddai y Byd wedi bod, oran natur y cynnwys. Yr unig wahaniaeth yw ei fod wedi ei gyhoeddi ar y we, acyn costio llai i’w gynhyrchu oherwydd hynny.

Cyn derbyn y neges canlynol gan Rhys Llwyd:

@Ifan Os cofiaf yn iawn roedd cynllun busnes Y Byd ynnodi y byddai ganddynt 16 o newyddiadurwyr (nid oll yn llawn-amser) wedi eulleoli dros Gymru i gyd ond gyda’r craidd yn y Brif Swyddfa yn y canolbarth athîm hefyd yn y Cynulliad. Tipyn gwahanol i Golwg 360 felly.

Roedd y cynllun busnes yn dibynnu hefyd ar gael tipyn mwyo gyllid drwy hysbysebion nag y mae Golwg360, fe ymddengys, yn ei gasglu.

Mae sylwadau Martin a Rhys yn gwneud pwyntiau da ac yn haeddu ymateb llawnach, onddydw i ddim eisiau ‘herwgipio’ y drafodaeth bwysig am ddyfodol Tu Chwith acfelly am ymateb fan hyn.

I ddechrau hoffwn i ddweud fy mod i’n parhau yn gwblgefnogol i’r syniad o sefydlu papur newydd dyddiol Cymraeg. Mae gen i sticer ‘YByd’ ar gefn fy nghar o hyd ac fe fydden i wedi bod wrth fy modd petai'r papurwedi gweld golau dydd. Does gen i ddim byd ond parch at ymdrechion Ned Thomas aphawb fu’n rhan o’r ymdrech i sefydlu’r papur dyddiol. Dw i’n dweud hyn rhagofn i ambell un gael yr argraff fy mod i’n ‘cymryd ochor’ Golwg 360 ac yn lladdar y Byd. Hybu’r cyfryngau Cymraeg yw nod pawb sy’n gweithio ar Golwg 360, pawbweithiodd ar y Y Byd a phawb sy’n rhan o’r byd cyhoeddi Cymraeg yn gyffredinol(does neb ynddo am yr arian beth bynnag!).

Ond un peth sydd wedi mynd dan fy nghroen i yw bod rywfath o ‘fytholeg’ wedi tyfu o amgylch y Byd. Mae stori'r penderfyniad i beidioâ rhoi’r arian i’r Byd yn cynnwys yr holl elfennau sydd wrth fodd y Cymry. Maeyna elfennau o frad ynddo, fel Llywelyn yng Nghilmeri, a gwleidyddion llwfr,fel yn hanes Tryweryn. Mae’r Byd ei hun bellach fel y Mab Darogan – y papurnewydd dyddiol fyddai wedi arwain at ryw oes aur yn hanes cyhoeddi yn yr iaith.‘Iwtopia Cymraeg’ fel y mae Martin yn ei ddweud uchod.

Dw i ddim am ddadlau fod y penderfyniad i beidio â rhoi’rarian i’r Byd yn un cywir neu anghywir. Beth ydw i yn anghytuno â fo yw’rddelwedd yma sydd wedi ffurfio o’r Byd ym meddyliau’r Cymry. Petai'r Byd wedianelu at fod yn bapur o’r un safon a’r Times, y Telegraph, neu’r Guardian, fely mae Martin ac eraill wedi ei awgrymu, fe fyddwn i’n barod i gredu’r heip. Onddyw cip ar y cynllun busnes gwreiddiol ddim yn rhoi’r argraff honno.

Fe fyddai 12 o newyddiadurwyr wedi cael eu cyflogi i weithioar y papur newydd, tua hanner y rheini yn llawn amser. Fel y dywedais i uchodmae tua 800 yn gweithio ar y Guardian. Mae tua 200 yn gweithio i BBC Cymru ynunig. Yn fwy dadlennol o bosib, mae 138 yn gweithio ar y Western Mail. 138!Dros ddeg gwaith nifer y newyddiadurwyr fyddai wedi gweithio ar y Byd. Ac osydych chi’n gofyn i’r rhan fwyaf o bobol beth maen nhw’n ei feddwl o gynnwys yWestern Mail, dyw’r ymateb ddim fel arfer yn un ffafriol.

A dweud y gwir dyw 12 aelod o staff ddim ymhell o’r nifersydd gan Golwg yn gweithio ar y cylchgrawn a’r wefan. Maen nhw, fel y byddaistaff y Byd, wedi eu gwasgaru ar draws Cymru – gyda swyddfeydd yngNghaernarfon, Llambed, ac yn swyddfa’r wasg yn y Cynulliad.

Mae’r staff yma o ryw ddeg newyddiadurwr yn cydweithio ermwyn cynhyrchu un cylchgrawn wythnosol a gwefan ddyddiol. Rydw i wedi gweithioar y wefan a’r cylchgrawn yn y gorffennol ac yn gwybod fod eu cynhyrchu bobwythnos yn dipyn o gamp. Dyw’r newyddiadurwyr yma ddim yn gorffwys ar eurhwyfau. Yn wir maen nhw’n gweithio fel lladd nadroedd bob dydd, drwy’r dydd.

Fe fyddai llenwi papur newydd cyfan, dyddiol (yn ogystalâ gwefan dyddiol mae’n debyg) wedi bod yn llawer iawn mwy o waith. Fe fyddai ynamhosib cynhyrchu deunydd gwreiddiol i lenwi papur newydd o’r fath bob dydd drwy gyflogi 12 o newyddiadurwr yn unig. Byddai yn rhaid dibynnu i ryw raddau ar drosi cynnyrchSaesneg o wasanaethau newyddion fel y Press Association a Reuters, neu drosidatganiadau.

A bod yn gwbl realistig, fe fyddai cynnyrch terfynol yByd wedi bod yn agosach at fersiwn dyddiol o’r ‘Cymro’ na’r ‘Western Mail’. Hebsôn am y Guardian.

Mae hynny’n cymryd yn ganiataol wrth gwrs fod y Byd wedigallu cyflogi cymaint â hynny o weithwyr yn y lle cyntaf. Roedd y grant yroedden nhw’n gofyn amdano, sef £600,000, tair gwaith maint grant Golwg 360. Ondyn wahanol i Golwg 360, sy'n gorfod talu braidd dim i gyhoeddi’r deunydd ar y we, fefyddai angen argraffu a dosbarthu bob copi o'r papur newydd bob dydd. Mae £600,000 ynswnio’n lawer iawn o arian i’r gŵr cyffredin ond ym myd cyhoeddi mae’n swmbychan iawn. Fe fyddai costau argraffu a dosbarthu wedi llyncu talp sylweddolohono.

Dw i’n tybio mai’r ateb cyffredin i hynny fyddai ‘ie, ondbyddai gwerthiant/hysbysebu wedi codi arian ychwanegol, fel y mae’r cynllunbusnes yn ei ddangos’.

Yn anffodus dyw cynllun busnes y Byd ddim yma na thraw.Roedd yn seiliedig ar fyd oedd yn bodoli cyn yr argyfwng ariannol. Roedd Golwg360 yn ddigon anffodus i gael ei lansio ar ddechrau’n cyfnod mwyaf llwm posib oran denu buddsoddiad. Dyw hyn ddim yn aflwydd sydd wedi effeithio ar y we ynunig, ond ar bob cylchgrawn a phapur newydd yng Nghymru a thu hwnt. Mae hyd ynoed y Western Mail yn ystyried rhoi’r gorau i fod yn bapur dyddiol erbyn hyn!Byddai’r Byd wedi dioddef fel pawb arall.

Ond, wrth gwrs, am na lansiodd y Byd erioed mae pawb yncymryd yn ganiataol y byddai wedi bod yn bapur newydd o’r safon uchaf ac ynllwyddiant ysgubol. Y gwirionedd yw y byddai wedi bod yn yr un sefyllfa a phobcyhoeddiad arall o’r fath ym Mhrydain ac o amgylch y byd – yn denu beirniadaetham ei gynnwys, yn brwydro am arian hysbysebu, yn colli darllenwyr, yn cwtogistaff, ac o bosib yn diflannu yn gyfan gwbl, fel Tu Chwith druan.

Yn anffodus oherwydd y ddelwedd sy'n parhau ym meddyliau Martin ac eraill, o bapur Cymraeg o safon y Guardian, mae sawl un i weldyn drwg licio beth sydd gennym ni, sef Golwg 360. Mae hynny’n biti o ystyried pa mor galed maenewyddiadurwyr y wefan honno wedi gweithio, gan sicrhau ei fod bellach yn wefanllwyddiannus sy’n denu miloedd o ddarllenwyr bob dydd. Fel y dywedais i, rydwi’n gwbl gefnogol i sefydlu papur newydd dyddiol Cymraeg. Ond mae’n bryd cladduchwedl y Byd unwaith ac am byth, a bod yn realistig. Neu cael eu siomi fyddhanes y Cymry Cymraeg eto fyth!

Achub yr ewro

2011-11-17T21:10:00.001Z

Mae’n siŵr nad fi yw’r unig un sydd wedi cymryd mwy oddiddordeb na’r arfer yn y byd ariannol dros y misoedd diwethaf. Os ydyn ni’nbarod i gredu'r cyfryngau Llundeinig, sydd wedi bod yn amheus o’r ewro ers ydechrau, mae parth yr ewro ar fin ffrwydro – fel uwchnofa - gan adael twll duar ei ôl fydd yn ein sugno ni i gyd i ebargofiant.

Mae bron i ddwy flynedd wedi mynd heibio ers i fi gyfrannudarn barn at wefan Golwg 360, gan ofyn ai polisi’r Ceidwadwyr o dorri’n ôl ynllym oedd yn gywir ynteu polisi’r Blaid Lafur o barhau i fuddsoddi ariancyhoeddus nes fod yr economi’n ôl ar ei draed. Dwy flynedd yn ddiweddarach maehi'r un mor anodd ateb y cwestiwn. Bydd George Osborne yn dadlau fod ei gynlluni dorri’r diffyg ariannol yn golygu fod y farchnad yn fwy parod i brynu dyled ywlad, ac o ganlyniad i hynny ein bod ni wedi osgoi’r un problemau a’r Eidal aGwlad Groeg. Ar y llaw arall gellir dadlau nad yw ein heconomi ni wedi tyfubraidd dim dros y flwyddyn ddiwethaf, ac nad yw’n debygol o dyfu rhyw lawer ynystod y flwyddyn nesaf chwaith. Os nad yw’r economi yn tyfu ni fydd Osborne yngallu lleihau’r diffyg ariannol yn sylweddol wedi’r cwbl, am na fydd digon oarian yn mynd i mewn i’r Trysorlys, a rhagor yn mynd allan i dalu amfudd-daliadau'r di-waith. Yna fe fydd hyder y farchnad yng ngallu Prydain idalu ei dyledion yn diflannu ac fe fyddwn ni yn yr un cwch a’r Eidal a GwladGroeg wedi’r cyfan.

Mae’r Canghellor yn cerdded rhaff i bob pwrpas, gydadiffyg twf ar un ochor a gormod o ddyled ar y llall. Os yw’n colli eigydbwysedd a gwyro’n ormodol i un cyfeiriad neu’r llall fe fydd hi ar ben arnomni. Ond wrth gwrs, yn wahanol i’w ewro, mae gennym ni’r gallu i argraffu einharian ein hunain, ac felly fe allen ni dalu ein dyledion i gyd yfory a gorfodbyw gyda chanlyniadau hynny, sef chwyddiant ofnadwy o uchel (sef beth mae BancLloegr a’r Ffed yn yr Unol Daleithiau wedi bod yn ei wneud i raddau llai bethbynnag drwy ddull quantative easing).

Os yw’r hwch yn mynd drwy’r ewro fe allai’r ddadl fod ynun academaidd beth bynnag, achos fe fyddai yn arwain at chwalfa economaiddwaeth nag un 2008. Mae dyled yr Eidal bedair gwaith maint dyled Lehman Brothersa aeth i’r wal ar ddechrau’r argyfwng hwnnw.

Y broblem yw nad yw Banc Canolog Ewrop, yr ECB, yn fodlonargraffu arian er mwyn talu dyledion gwledydd sydd wedi mynd i drafferthion, gan gynnwys yr Eidal a GwladGroeg. Neu, i fod yn fanwl gywir, dyw’r Almaenwyr ddim yn fodlon i’r ECB wneudhynny. Un damcaniaeth yw bod gwleidyddion yr Almaen yn ofni dychwelyd ichwyddiant uchel Gweriniaeth Weimar, arweiniodd yn ei dro at ddyfodiad yNatsïaid.

Yn bersonol dw i ddim yn credu mai chwyddiant sy’npryderu’r Almaenwyr. Fe fyddai ychydig flynyddoedd o chwyddiant uchel yn brisisel i’w dalu am osgoi chwalfa economaidd diwedd yr ewro. Fy nhyb personol i ywy bydd yr ECB, yn y pen draw, yn cael rhwydd hynt i argraffu arian. Ond yn ycyfamser dw i’n credu fod gwleidyddion yr Almaen yn gweld yr argyfwng ariannolfel cyfle i newid parth yr ewro er gwell. Dyw gwledydd gan gynnwys Yr Eidal aGwlad Groeg ddim wedi bod yn gwario arian cyhoeddus yn gall ac mae’r argyfwngyn gyfle i orfodi iddyn nhw fod yn fwy darbodus. Dw i wedi darllen sawl erthyglsy’n ceisio codi bwganod am gyfnod yNatsïaid, gan gyhuddo’r Almaenwyr o geisio gorfodi eu diwylliant nhw o weithio’n galed athalu trethi ar wledydd eraill.Ond onid yw'r rheini’n rhinweddau da beth bynnag? Os yw’r ECB yn dechrauargraffu arian cyn iddyn nhw wneud y newidiadau rheini fe fydd yn rhoi rhwyddhynt i’r Eidal, Gwlad Groeg a’r gwledydd ‘diog’ eraill ar Fôr y Canoldir ibarhau i wario yn ffôl unwaith eto.

Mae yna broblemau eraill yn strwythur yr ewro sydd angeneu datrys cyn i’r ECB achub y dydd. Os yw’r gwledydd yma am rannu arian maeangen undeb ariannol hefyd fydd yn caniatáu i’r gwledydd cryfaf reolicyllidebau'r gwledydd llai. Efallai y byddai angen rhyw fath o Drysorlys canologfydd yn sicrhau fod pob gwlad yr un mor ddarbodus â’r Almaen, neu hyd yn oedlywodraeth ffederal. Fel arall ni fydd y problemau sylfaenol achosodd yrargyfwng yma yn diflannu, ac fe fyddwn nhw’n amlygu eu hunain unwaith eto mewndegawd neu ddau.

Y cwestiwn mawr yw hyn - a oes yna ddigon o undodgwleidyddol yn Ewrop er mwyn gallu cyflawni’r newidiadau rhain? Beth bynnagsy’n digwydd, fe fydd yr ECB yn gorfod achub y dydd yn y pen draw. Ond bethfydd yn codi o’r lludw – Unol Daleithiau Ewrop, neu ddiwedd yr ewro?

Oes angen plaid wleidyddol newydd ar Gymru?

2011-11-16T14:00:00.001Z

Newyddiadurwr ydw i, yn y bon, nid gwleidydd. Fyswyddogaeth i mewn bywyd yw cadw llygad, gofyn cwestiynau anodd, a chyhoeddistraeon nad ydi rhywun, rhywle, am i fi eu cyhoeddi. Mae’n help yn hynny o bethfy mod i’n eithaf diduedd – rydw ‘n gallu gweld rhinwedd a gwallau ym mhob uno’r prif bleidiau yng Nghymru, ac wedi ystyried cefnogi pob un ohonyn nhw arryw gyfnod (ie, hyd yn oed y Dems Rhydd). Pan oeddwn i’n golygu Golwg 360 roeddpobol yn aml yn cyhuddo’r wefan o ffafrio Plaid Cymru am ein bod ni’n gwneud straeonyn adrodd barn Ieuan Wyn Jones, neu ffafrio'r Blaid Lafur am ein bod ni’ncyhoeddi sylwadau gan Peter Hain, neu hyd yn oed y Teulu Brenhinol am ein bodni wedi cyfeirio at ryw briodas neu’i gilydd ym mis Ebrill (am ryw reswm doesneb erioed wedi fy nghyhuddo o gefnogi Plaid Gweithwyr Korea am fy mod i’n sgwennu straeon am Kim-Jong Il- ond mater o amser oedd hi mae’n siŵr). Ondy gwir yw nad oeddwn i wir yn cefnogi, nac yn gwrthwynebu, yr un o’r prifbleidiau yng Nghymru.

Rhan o’r broblem yw nad yw’r blaid a fyddai’n gweddu i miyn bodoli yng Nghymru. Rydw i’n credu y dylai Cymru, yn ddelfrydol, fod ynannibynnol - ond dydw i ddim yn credu y gallai’r wlad gynnal safonau bywpresennol y boblogaeth pe bai’n datgan annibyniaeth ar hyn o bryd. Fel ydywed Peter Hain mae Cymru yn cyfrannu tua £17.1 biliwn i’r Trysorlys bobblwyddyn, ac yn cael £33.5 biliwn yn ôl. Dydw i ddim yn gwybod a yw’r ffigwrhwnnw yn ffeithiol gywir ond y pwynt pwysicaf yw bod Cymru yn ddibynnol iawn ararian cyhoeddus y Trysorlys. Yn wahanol i’r Alban does gennym ni ddim meysyddolew i’n cynnal ar ôl datgan annibyniaeth.

Serch hynny rydw i’n credu y byddai Cymru yn gallu ffynnuyn wlad annibynnol. Fe fyddai cael llywodraeth ganolog sy’n gallucanolbwyntio’n gyfan gwbl ar ddatblygiad ein gwlad ni yn unig yn gwneud byd oles. Dw i’n credu fod gwleidyddion yn pryderu’n bennaf am beth y maen nhw’ngallu ei weld y tu allan i’w ffenestri nhw. Dyna pam mae De Ddwyrain Lloegrwedi ffynnu dros gannoedd o flynyddoedd – am mai yno mae’r grym wedi bod. MaeCymru ‘out of sight, out of mind’. Mae yna sawl her yn wynebu Cymru, gangynnwys y dirwedd fynyddig a’r boblogaeth wasgarog. Ond mae yna adnoddau hefydsydd naill ai wedi eu hanwybyddu neu eu cymryd oddi arnom ni dros y canrifoedd.

Ond os yw Cymru am fod yn wlad annibynnol mae’n rhaidmynd o le ydyn ni’n nawr, yn ddibynnol fel y mae mochyn bach yn ddibynnol arlaeth ei fam ar arian y llywodraeth yn Llundain, i fod yn wlad allai ofalu amei hun. Mae’n debygol y byddai Cymru annibynnol naill ai’n defnyddio’r ewroneu’r bunt, felly fe fyddai yn bwysig iawn fod ein cynlluniau ariannol yngynaliadwy gan na fyddai’n bosib gostwng gwerth ein harian (gan osgoi mynd i’run twll a’r Wlad Groeg, yr Eidal, ayyb).

Dyw’r Blaid Lafur na chwaith Plaid Cymru, yn fy nhyb i,yn gwneud dim i baratoi Cymru ar gyfer ‘hedfan y nyth’. Mae eu cynlluniau ynddibynnol i raddau helaeth ar greu swyddi drwy wario arian cyhoeddus. Polisi’rddwy blaid yw sicrhau fod Cymru yn cael rhagor o arian gan San Steffan. Y cyfany byddai hynny’n ei wneud yn fy nhyb i yw cynyddu dibyniaeth y wlad ar y pwrs cyhoeddus. Mae Plaid Cymru yn honni eu bod nhw eisiau gweld Cymru annibynnol ‘rywbryd yn y dyfodol’, sydd braidd yn niwlog ac yn awgrymu nad ydyn nhw wir oddifrif. Mae Llafur yn hapus i wario llawer iawn o arian cyhoeddus ar Gymru panmae nhw mewn llywodraeth yn San Steffan, fel diolch am ein cefnogaeth diflino amwni. Ond beth sydd wir ei angen os yw Cymru am fod yn annibynnol yw hybu'r sectorbreifat, rywbeth sydd, yn eironig o bosib, yn fwy at ddant y CeidwadwyrCymreig.

Yn anffodus mae’r Ceidwadwyr Cymreig yn frand ‘tocsig’ ohyd mewn sawl cwr o Gymru ac o ganlyniad i hynny mae’n anodd eu gweld nhw’nennill unrhyw fath o rym. Ac er eu bod nhw wedi ‘Cymreigio’ eu cangen yngNghymru, plaid Lundeinig ac uniolaethol ydyn nhw yn y bôn. Allai plaid syddddim yn annibynnol o Loegr ddim arwain Cymru at annibyniaeth. Yna rhaidystyried eu cefnogwyr. Er gwaetha’r cymreigio arwynebol roedd polau piniwn ynawgrymu mai ychydig o’u cefnogwyr oedd o blaid rhagor o rym i’r Cynulliad ymmis Mawrth, felly maen nhw’n annhebygol iawn o fod o blaid annibyniaeth.

Beth hoffen i'w weld felly yw plaid sy’n cyfunocenedlaetholdeb Plaid Cymru a’u cred (honedig) mewn annibyniaeth i Gymru gydaphwyslais y Ceidwadwyr ar lacio’r ddibyniaeth ar y sector gyhoeddus a chryfhau’rsector breifat. Mae hybu’r sector breifat yn golygu sawl peth, ond dw i’nmeddwl mai’r peth cyntaf fyddai angen pwyso amdano fyddai gwella’r rhwydwaithtrafnidiaeth o fewn Cymru. Os yw hi’n fater o falchder cenedlaethol galluteithio o Ynys Môn i Gaerdydd mewn awyren, yna mae’n fater o embarascenedlaethol nad oes modd cyflawni’r un daith yn hwylus mewn car, heb sônam lori neu fws.

Hyd yn oed os nad ydych chi’n credu y byddai annibyniaetho fudd i Gymru, wrth ystyried beth sy’n digwydd yn yr Alban ac ar draws Ewropar hyn o bryd, fe allai Cymru gael ei hun yn annibynnol o fewn degawdau bethbynnag. Mae angen paratoi ar gyfer y posibilrwydd hwnnw.

A hyd yn oed os na fyddech chi’n ystyried cefnogi plaidgenedlaetholgar sydd i’r dde o Blaid Cymru a Llafur, dw i’n credu y byddaiplaid newydd o’r fath yn llenwi bwlch ac yn gwneud lles i’r wlad. Am wn i'rtarged pennaf fyddai pleidleiswyr sy’n cefnogi Plaid Cymru ond sy’n teimlo fody blaid wedi crwydro’n rhy bell i’r chwith, a heb gymryd annibyniaeth o ddifri,neu gefnogwyr y Blaid Geidwadol sy’n teimlo nad yw’r blaid yn ddigon Cymreig achenedlaetholgar.

Fel y dywedais i, nid gwleidydd ydw i ac felly dim ondryw fyfyrio ydw i ar hyn o bryd. Ond os ydych chi’n cytuno, neu’n anghytuno,rhowch wybod!

Siarad siop

2011-11-03T13:57:00.001Z

Diolch i Carl Morris am ei ymateb i'm blog diweddaraf– sef E-lyfrau2011, recordiadau 2004. Mae’n gwneud nifer o bwyntiau da sy’n werth eutrafod yn llawn.

Un pwynt nad ydyn ni’n cydweld arno yw bod y rhan fwyaf obobol yn defnyddio systemau’r cwmnïau mawr, gan gynnwys siop lyfrau KindleAmazon ac iTunes Apple, yn hytrach na systemau open source. Mae’n gofyn ar ba sail ydw i’n dweud hyn a’ifod yn “teimlo fod perchnogaeth Kindle yn isel iawn ymhlith darllenwyr Cymraeg.Efallai mae’n rhy isel i atynnu Amazon i’r farchnad Cymraeg ar hyn o bryd”.

Wel, na, does gen i ddim data yn dweud fod mwy o GymryCymraeg yn defnyddio system Kindle nag sy’n defnyddio systemau open source. Ondgan mai’r Kindle sy’n tra-arglwyddiaethu ar y farchnad llyfrau electronig arhyn o bryd dw i ddim yn meddwl fod y rhagdybiaeth yn un annheg. Dw i ddim ynmeddwl bod diffyg llyfrau Cymraeg ar y Kindle yma na thraw – mae sawl CymroCymraeg, fel fi, wedi prynu Kindle er mwyn darllen llyfrau Saesneg.

Os nad yw'r Cymry Cymraeg yn defnyddio siop lyfrauKindle Amazon ar hyn o bryd, cynnyddu fydd y defnydd dros y misoedd ablynyddoedd nesaf – yn enwedig adeg Nadolig!

(Mae Dyfrig Jones yn gwneud pwynt daar Twitter sef bod y Kindle yn gallu darllen ffeiliau ePub. Felyr ydw i wedi son o’r blaen mae hynny’n wir os ydyn nhw’n cael eutrosglwyddo i fformat MOBI a’u huwchlwytho i’r ddyfais. Ond dw i ddim yn siwr afydd gan y darllenydd cyffredin yr amynedd i fynd i dyrchu ar-lein amfeddalwedd er mwyn trosi ffeiliau.)

Dw i ddim yn anghydweld o gwbwl gyda breuddwyd Carl osefydlu ‘siop lyfrau digidol ar-lein’:

“Mae angen ‘Bleep.com o lyfrau Cymraeg’. Mae gyda niffans penodol, ‘sianeli’ ein hun sydd yn fodlon cefnogi’r opsiwn lleol. Doesdim rheswm nawr pam mae rhaid i ni ystyried Amazon fel the only game in town.Mae opsiynau eraill NAWR. Ond bydd siop Cymreig yn neis iawn i bawb.”

Does dim rhai i ni roi ein hwyau i gyd mewn un fasged.Fyddai yna ddim byd o’i le mewn sefydlu siop o’r fath ar-lein a gweld os ydyw’ndenu cwsmeriaid, ac awduron. Ond dw i’n parhau i gredu y dylid sicrhau fodllyfrau Cymraeg ar gael ar siop lyfrau Kindle Amazon gan mai dyna le mae’rfarchnad lyfrau fwyaf yn bodoli ar eu cyfer nhw.

Mae’n werth cofio bod siop e-lyfrau Cymraeg sy’n annibynolo Amazon eisoes ar gael ar wefan yLolfa. Serch hynny mae’r Lolfa yn benderfynol o sicrhau lle i’w cynnyrch arAmazon - sy’n awgrymu yn gryf eu bod nhw’n credu y byddai cyhoeddi llyfrau Cymraegdrwy siop lyfrau Kindle yn cyrraedd cynulleidfa ehangach na’u gwerthu mewn siop‘llyfrau Cymraeg yn unig’ ar-lein.

Dyw hynny ddim yn syndod – fel perchennog Kindle fefyddwn i’n fwy tebygol o lawrlwytho llyfr Cymraeg gan y Lolfa drwy siop lyfrauAmazon na mynd trwy rigmarol ei drosglwyddo o ffeil ePub i Mobi. Ac mae unrhywun sy’n berchen Kindle sydd ddim yn gwybod sut i wneud hynny wedi ei gau allanyn gyfan gwbwl.

Os yw creu siop lyfrau Cymraeg ar-lein fel sefydlu siop lyfrauannibynnol Cymraeg mewn tref, mae sicrhau lle i lyfrau Cymraeg ar Amazon felsicrhau bod silff o lyfrau Cymraeg ym mhob cangen Waterstone’s a WH Smiths ymMhrydain. Mae hynny oherwydd bod pobol sy’n darllen llyfrau Cymraeg hefyd yndarllen llyfrau Saesneg, a drwy sicrhau eu bod nhw i gyd ar gael yn yr un‘siop’ fe fyddwn ni’n denu rhagor o gwsmeriaid. Os oes disgwyl i bobolfuddsoddi mewn dyfeisiau gwahanol er mwyn cael gafael ar lyfrau mewn gwahanolieithoedd, mae’r Saesneg hyd yn oed yn fwy tebygol o ennill y dydd.

Yn ôl Carl Morris fe fyddai “gwerthu llyfrau ynuniongyrchol” yn awain at a “gadw mwy o’r arian yng Nghymru”. Ond wela’i ddimpwynt cadw 100% o’r elw os nad yw neb yn prynu dy lyfrau yn y lle cyntaf,byddai’n well cadw 40% o’r elw ond gwerthu llawer mwy.

(Efallai y gellid dadlau nad yw siop eLyfrau y Lolfa ynun cynhwysfawr ac y byddai un siop canolog sy’n gwerthu pob eLyfr Cymraeg yngwneud mwy i ddenu’r torfeydd, ond hyd yn hyn dim ond llyfrau’r Lolfa sydd argael ar ffurf eLyfr a mae’n nhw’n cynrychioli tua 40% o’r farchnad lyfrauCymraeg beth bynnag yn fy nhyb i.)

Beth bynnag, dyw Amazon heb dderbyn llyfrau Cymraeg i’wsiop lyfrau eto felly mae’n berffaith bosib y bydd yr holl drafod yma’n ofer.Os felly fe gaiff Carl ei ddymuniad ac fe fydda’i yn berffaith fodloncydweithio er mwyn sefydlu siop eLyfrau Cymraeg!

Coelcerth y Kindles

2011-11-02T20:14:00.001Z

Mae Carl Morris wedi cyhoeddi darn diddorol iawn ar eiflog - Pwysy’n rheoli’r cyfryngau yn y 21ain ganrif? Ei brif ddadl hyd y gwela’i, adw i’n ymddiheuro os ydw i wedi camddeall, yw y dylai pobol sy’n creu cynnwysyn y Gymraeg eu cyhoeddi ar ‘y we agored’ – open source - yn hytrach nag arsystemau sy’n cael eu rheoli gan gwmnïau penodol, e.e. iTunes ac App Storecwmni Apple, ac hefyd dyfais Kindle cwmni Amazon.

Mae’n ofni na fydd y chwyldro digidol yn arwain atDdadeni fel y digwyddodd o ganlyniad i ledaenu gwybodaeth yn sgil dyfeisiogwasg Gutenberg yn y 15fed ganrif oherwydd bod gan bob cwmni eu ‘gweisg’ euhunain sy’n gwrthod rhannu gwybodaeth.

"I’r bobol sy’n meddwl bod llwyddiant rheolaeth Amazonyn yr iaith Gymraeg yn anochel… Beth yw’r ddiod feddal fwyaf poblogaidd yn YrAlban? Yn aml iawn nid Coca Cola, y cawr byd-eang, ond Irn Bru, y ffefrynlleol, sy’n dod i rhif un yn y siart gwerthiannau. Mae cyfle nawr i ffeindioein Irn Bru, at ein dant ni."

Rydw i’n cydweld â’r ddadl yma i ryw raddau ond yn teimlohefyd fod y frwydr o blaid ‘y we agored’ a’r frwydr o blaid cynnal yr iaithGymraeg yn rhai ar wahân. O safbwynt parhad yr iaith, mae’n gwneud synnwyrtargedu’r dyfeisiau a’r systemau sy’n fwyaf poblogaidd. Yn ddelfrydol, wrthgwrs, fe fyddai pawb yn defnyddio cynnyrch open source, ond fel y mae pethaumae’r rhan fwyaf o bobol yn defnyddio systemau'r cwmnïau mawr, gan gynnwysKindle ac iTunes. Er mwyaf sicrhau bod cynnyrch Cymraeg yn cyrraedd eigynulleidfa, onid yw’n gwneud synnwyr cyhoeddi drwy’r cyfrwng sy’n debygol ogyrraedd y mwyafrif?

Ar ddechrau ei flog mae Carl yn dweud: “Gwasanaethauar-lein yw’n amgylchedd cyfryngau nawr. Rydyn ni’n trafod Twitter,Facebook ac ati fel yr oedden ni’n trafod y teledu.” Dyna’r pwynt, dw i’nmeddwl. Mae dadlau na ddylai llyfrau Cymraeg fod ar Kindle ychydig bach feldadlau na ddylai S4C fod ar Sky neu Freesat, ac y dylai symud i gyfrwng arallllai poblogaidd. Mewn ffordd mae’n gofyn i’r gynulleidfa wneud buddsoddiadychwanegol i gyrraedd cynnyrch Cymraeg – ac fel yr ydyn ni’n gwybod maeargyhoeddi'r Cymry i ddefnyddio cynnyrch Cymraeg yn ddigon anodd fel y mae hi.

Yn hynny o beth does gen i ddim problem defnyddiocyfieithiadau Cymraeg o enwau cwmnïau Americanaidd, er bod Carl yn eu casáu(ond dw i yn meddwl fod ‘Gweplyfr’ yn hyll!). Os mai’r cyfryngau yma yw'rteledu newydd, yna mae angen bathu geiriau Cymraeg amdanyn nhw.

(Mae yna hefyd gic fach yn yr erthygl at Golwg 360 amgyhoeddi’r stori am Amazon yn gwrthod cynnal llyfrau Cymraeg ar Kindle yn y llecyntaf. Dw i’n weddol sicr nad rhoi “cyhoeddusrwydd Cymraeg am ddim” i Amazonoedd bwriad y golygydd ond yn hytrachrhoi sylw i gwmni Cymreig oedd heb gael mynediad i farchnad ehangach oherwyddbod eu cynnyrch nhw yn Gymraeg, sy’n sicr yn stori fyddai o ddiddordeb i’rdarllenydd yn fy nhyb i.)

Dyfais ddiddorol arall

2011-10-21T15:19:00.001+01:00

Fel yr ydw i wedi ei grybwyll eisoes rydw i bellach yn gwneuddoethuriaeth yn y Gymraeg a ThechnolegauCyfathrebu, ym Mhrifysgol Bangor. Rydw i wrthi ers rhyw fis bellach ac wedidechrau o’r dechrau un, yn gronolegol, gan ganolbwyntio ar y llawysgrifauCymraeg cynharaf a dyfodiad yr argraffwasg i Gymru.

Wrth ddarllen am y mynachod druan yn gorfod copïo llyfraugair am air yn eu mynachlogydd, roedd gen i rywfaint o gydymdeimlad gan fymod i’n cael y gwaith o gopïo dyfyniadau o’r degau o lyfrau sydd ar gael ar y pwncyn straen. Felly ar ôl trafodaeth ar hap yng nghoridor yr athrawon â myfyriwrarall dyma fi’n penderfynu buddsoddi mewn beiro sganio. Beth mae’r ddyfais ymayn ei wneud yn syml yw copïo ysgrifen o lyfr a’i drawsblannu i unrhyw gyfrwngsy'n derbyn testun ar y PC neu’r Mac – e.e. mae modd copïo testun o lyfr, papurnewydd neu gylchgrawn yn syth i ddogfen Word neu flwch Twitter.

Mae’r beiro newydd gyrraedd yn y post ac wele isod fyymdrech cyntaf i’w ddefnyddio, gan sganio darn o lyfr A Nation and its Books(dw i heb roi cynnig ar lyfr Cymraeg eto ond mae’n bosib dewis sganio yn yriaith honno).

For want of evidence one cannot begin to speak of thehistory of the book in Wales before the eighth century. Wllilc the history ofthe book does not depend solely on surviving specimens, they are the primewitnesses and it has to be remembered how few they are. “From the eighth to thelwelflh cenlury the number of surviving books or fragments of books from Walesdoes not exceed twenty. For the whole medieval period the number of books ofWelsh origin, while well over two hundred, may not exceed two hundred and fifty(excluding fragments of post-1200 date). About one hundred tln,,1 siXly ofthese ore In Wcl!:!h. The moin rcoson for the considerable uncertainty as to numberis the difficulty of proving the Welsh origin of Latin books of later Welsh provenance,not to mention the absence of clues to the provenance, let alone the origin, ofmost medieval Latin books. Nor can the possibility of books being written inmedieval Wales in French and English be dismissed, though no certain exampleshave been identified other than books where these languages occur beside Latinor Welsh.

Mae yna ambell i gamgymeriad, ond o ystyried mai dyma fyymdrech cyntaf, fod testun yn y llyfr yn fân iawn iawn, a bod y broses wedicymryd tua 25 eiliad dw i’n meddwl bod y canlyniad yn eithaf da! Cawn weld suty mae’n ymdopi â heriau anoddach, e.e. Yn y llyvyr hwnn neu sgript ynysig y Celtiaidcynnar. Ond fe ddylai arbed dyddiau o waith copïo, a hefyd sicrhau nad yw’rgwaith o drosglwyddo dyfyniadau o’r dudalen i’r sgrin yn torri ar lif ydarllen.

Y Byd ar ffurf tabloid?

2011-10-17T13:42:00.001+01:00

Mae yna gyfweliad diddorol iawn â’r newyddiadurwr EifionGlyn yng nghylchgrawn Golwg yr wythnos yma, ar drothwy ei ddarlith yn LlyfrgellPenygroes ddydd Iau diwethaf. Wrth gael ei holi mae’n dadlau fod rhaid iLywodraeth Cymru esbonio pam na roddwyd cefnogaeth ariannol i sefydlu papurnewydd y Byd.

Dw i ddim am gamu i mewn i’r ddadl honno heddiw (ac adweud y gwir dw i’n meddwl fod y ddadl mewn perygl o fynd yn amherthnasol oystyried technoleg newydd fel yr iPad a’r Kindle sy’n cyfuno rhinweddau gorau'rwe a phrint). Ail ran dadl Eifion Glyn oedd wedi dal fy llygad i, sef fodgormod o gynnwys ‘uchel ael’ yn y Gymraeg sy’n cael ei gynnig gan “griw bachelit o Gymry” sydd wedi “monopoleiddio’r iaith” ac yn “dehongli’r diwylliantCymraeg mewn ffordd gul”.

Mae’n dadlau y dylai papur newydd y Byd fod wedi eigyhoeddi ar ffurf papur newydd tabloid. “Ro’n i’n meddwl fod o dipyn bach ynrhy uchel ael, yn meddwl bod angen rhywbeth llawer mwy down market, rhywbeth mwypoblogaidd,” meddai.

“Hanner miliwn sy’n siarad Cymraeg, ac mae’r glorianormod yn y gorffennol wedi bod o blaid cyhoeddiadau uchel ael, pethau llenyddol,pethau trwm. Ac nad oes yna fawr dim o arian wedi ei roi i fentrau poblogaidd.”

Mae’n awgrymu y byddai yn well gan bobol Penygroes fodwedi gweld cynnwys “colofn geffylau, betio” ac yn y blaen.

Nawr ar yr olwg gyntaf mae ei ddadl yn un gwbl resymol.Wrth edrych ar y cyhoeddiadau sy’n derbyn arian cyhoeddus, mae sawl un yn“uchel ael”. Wrth ystyried y frwydr rhwng Barn a Sylw yn ystod haf Eisteddfod yBala, y cylchgrawn ‘uchel ael’ a enillodd y dydd.

Roeddwn i’n gweithio i Golwg am bron i chwe blynedd, a dwi ddim yn meddwl fy mod i erioed wedi derbyn cwyn oherwydd bod cynnwys ycylchgrawn/gwefan yn rhy ‘uchel ael’. Y gwyn bob tro oedd fod y cylchgrawn a’rwefan yn rhy dablodaidd ac yn rhoi sylwi i bethau gwamal nad oedd yn ei haeddu.Ond dw i’n fodlon derbyn mai y ‘criw bach o elit’ sydd fwyaf tebygol oysgrifennu at y cylchgrawn, neu ar y wefan.

Y broblem â barn Eifion Glyn yw nad oes cymaint a hynny oddiddordeb mewn materion sydd ddim yn ‘uchel ael’ drwy gyfrwng y Gymraeg. Efallai y byddai yn well gan drigolion tafarn Penygroes ddarllen amchwaraeon neu gamblo na llyfrau, ond y cwestiwn mawr yw a fydden nhw’n darllen am y pethau rheini drwy gyfrwng y Gymraeg?

Yn fy mhrofiad i, yr unig bynciau y mae pobol eisiaudarllen amdanyn nhw drwy gyfrwng y Gymraeg ydi pynciau y mae'r iaith ei hun ynrhan annatod ohonyn nhw. Mae llyfrau yn disgyn i’r categori yma oherwydd bodnifer o lyfrau Cymraeg yn cael eu cyhoeddi bob blwyddyn. Fyddai neb eisiaudarllen am lyfrau Cymraeg yn Saesneg. Mae cerddoriaeth Cymraeg yn un arall. Ondchwaraeon a gamblo? Does dim iaith i gemau o’r ffaith, ac felly does dim byd iannog pobol i ddarllen amdanyn nhw drwy gyfrwng y Gymraeg yn hytrach na’rSaesneg – yn enwedig pan mae gan y cyfryngau Saesneg cymaint mwy o adnoddauna’r cyfryngau Cymraeg.

Y rheswm y mae cynnwys y cyfryngau yn ‘uchel ael’ ydi bodcynnyrch yr iaith Gymraeg – llyfrau, dramâu, gwleidyddiaeth, ac i raddau llaicerddoriaeth – yn cael eu hystyried yn ‘uchel ael’. Drwy anelu at dir‘tabloidaidd’ fe fyddai'r Byd wedi bod yn cystadlu â’r Sun, y Mirror a phapuraunewydd pwerus o’r fath wrth drafod yr X Factor a gyrfa Cheryl Cole. Dyna frwydrna fyddai wedi ei ennill mae arna’i ofn!

Cyfle i wneud llwyddiant o Gwpan y Byd 2011

2011-10-15T20:47:00.000+01:00

Mae’n debyg mai dim ond yng nghyd-destun marwolaeth y dyliddefnyddio’r gair ‘colled’, ac felly nad yw’n gywir cyfeirio at ‘golled’ y tîmcenedlaethol. A does neb wedi marw - heblaw am obeithion Cymru. Roedd hi'n farwolaeth ara deg hefyd, gan ddechrau â cherdyn coch Sam Warburtonar 18 munud.

Yr eironi ydi petai rywun wedi cynnig lle yn rownd y pedwarolaf i gefnogwyr Cymru deufis yn ôl fe fyddwn nhw wedi bod yn fwy na bodlon. Fefyddwn i wedi bod yn hapus eu gweld nhw’n dianc o’r grŵp. Ond o ystyried safony tîm oedd wedi tyfu o fewn y gystadleuaeth, a safon y gwrthwynebwyr, mae’nanodd peidio a theimlo ein bod ni wedi cael cam.

Rhaid derbyn nad oedd penderfyniad y dyfarnwr yn un anghywir,yn ôl y rheolau. Roedd y dacl ei hun yn y niwl rhywle rhwng cerdyn coch acerdyn melyn. Y broblem yw nad oes yna dir canol rhwng y ddau. O ystyried eubod nhw wedi dal eu tir â 14 dyn am 60 munud, ni fyddai cerdyn melyn wedi bod ynllawer o gosb i Gymru. Ond roedd cerdyn coch yn ergyd farwol.

Er gwaetha’r ffaith mai Cwpan Rygbi’r Byd yw prifgystadleuaeth a chanolbwynt y byd rygbi dyw hi ddim yn gystadleuaeth deg iawn.Dyw’r timoedd gorau ddim o reidrwydd yn ennill, fel sydd yn tueddu i ddigwyddyn y Chwe Gwlad a’r Tair Gwlad. Mae angen llawer iawn o lwc. Mae methiant y tîmgorau yn y byd, y Crysau Duon, i ennill y gystadleuaeth yn gyson yn profihynny.

Fe aeth rhai pethau o blaid Cymru. Y pennaf ymysg y rheinioedd bod Iwerddon wedi sicrhau buddugoliaeth annisgwyl yn erbyn Awstralia. Ycanlyniad hwnnw oedd yn bennaf gyfrifol am lwyddiant Cymru wrth gyrraedd rowndy pedwar olaf am y tro cyntaf ers 1987. Y ddau dro arall y cyrhaeddodd Cymrurownd yr wyth olaf, yn 1999 a 2003, fe wynebodd y tîm enillwyr y gystadleuaetha cholli.

Mae sawl peth wedi mynd o blaid Ffrainc, sy’n dîm gwael ar ycyfan. Heddiw fe aeth pethau o chwith i Gymru. Efallai mai anfon Sam Warburtono’r cae oedd y penderfyniad ‘cywir’, efallai ddim. Ond fe gafodd ymgyrch Cymruei ddifetha mewn eiliad. Mae’n annheg o ystyried yr ymdrech y mae chwaraewyrunigol yn ei fuddsoddi yn y gêm, ond y gwir mai lwc yw o leiaf 25% o bopethmewn chwaraeon. Mae'n bencampwriaeth eleni wedi bod yn wers anodd i ni'r Cymry sydd heb droedio uchelfannau y pencampwriaethau mawr ers 87, neu yn achos y tim pel-droed 58.

Beth sy’n bwysig nawr yw bod Cymru yn adeiladu ar eu llwyddiant.Er iddyn nhw fethu a chyrraedd y rownd derfynol mae camp y tîm yma ar yr unlefel a thimoedd 08 a 05. Ond yn wahanol i’r timoedd rheini rhaid cymryd y camnesaf hollbwysig a chynnal y safon yma dros y blynyddoedd nesaf. Mae’rgystadleuaeth yma wedi datgelu cnewyllyn o chwaraewyr penigamp, a chynnal adatblygu eu talentau nhw fydd yn penderfynu a yw Cwpan Rygbi’r Byd 2011 wedibod yn un llwyddiannus ai peidio, yn y pen draw.

Diflannu o’r Golwg

2011-08-23T14:05:00.001+01:00


Mari a Magw - mae Magw yn un oed ddydd Iau

Fis diwethaf tynnodd Blogmenai sylw at gyflwr marwaidd a diffrwyth y rhithfro yn ddiweddar, gan gynnwys madredd drewllyd y blog yma. Ond roedd yn ddigon caredig i ddweud fy mod i’n tueddu i gyhoeddi unrhyw sylwadau sy’n dod i fy mhen ar Flog Golwg yn hytrach na fan hyn.

Beth bynnag dyma fy mlog personol i ac yn gyfle i fwydro am bethau sydd wedi bod yn mynd ymlaen yn fy mywyd yn ddiweddar (deffrwch yn y cefn). Y newid mwyaf ydi fy mod i ar fin diflannu o’r Golwg - na, dydw i ddim wedi dyfeisio clogyn sy’n fy ngwneud yn anweledig, à la Harry Potter, ond yn hytrach yn rhoi’r gorau i olygu Golwg 360.

Daeth y penderfyniad wedi i mi gael y cyfle i wneud doethuriaeth ym Mhrifysgol Bangor a bydd hynny’n fy niddori am y 3, 4, neu 5 o flynyddoedd nesaf (mwy na hynny a fyddai i mewn trwbwl). Dw i wedi bod yn gweithio i Golwg am bum mlynedd nawr ac maen nhw’n gwneud gwaith gwych gydag adnoddau llawer prinnach na’r cyfryngau eraill ac yn haeddu pob cefnogaeth at y dyfodol.

Felly efallai y bydd y blog yma yn brysurach dros y blynyddoedd nesaf.

Ar yr ochor lenyddol fe fydda i yn trafod fy ail nofel, Yr Argraff Gyntaf, yng Nglwb Llyfrau Canolfan y Mileniwm ar 20 Medi. Croesi i bawb sydd eisiau dod! Dw i hefyd wedi dechrau taflu syniadau at ei gilydd yn y gobaith y bydd nofel arall yn dechrau ffurfio yno’n rhywle.

O ran teulu, mae fy merch fach Magw Jên yn un oed ddydd Iau, a babi arall ar y ffordd ar 1/11/11 (dyddiad hawdd i’w gofio hwnna), felly rydyn ni’n ddigon prysur ym Mhenrhiwllan!

Defnydd arall i Kindle

2011-05-20T11:37:00.001+01:00

Un peth oeddwn i’n arfer ei i gael yn anodd wrth ysgrifennu ar fy nghyfrifiadur oedd dychmygu sut brofiad fyddai ei ddarllen wedi iddo gael ei gyhoeddi ar ffurf llyfr. Mae’r profiad o sgrolio i lawr drwy ddogfen Word ar sgrin yn wahanol iawn i’r profiad llawer mwy intimate o gyrlio i fyny ar y soffa neu yn y gwely â llyfr yn eich llaw ac ymgolli yn llwyr yn y stori.

Un peth defnyddiol iawn ydw i wedi ei ddarganfod am Kindle yw ei fod yn bosib trosglwyddo penodau ydw i newydd eu hysgrifennu ar Word i Kindle a’u darllen fel pe bawn i’n darllen llyfr. Mae eu darllen fel hyn yn rhoi llawer gwell syniad i mi os ydi pennod yn gweithio ai peidio. Mae’n gwneud synnwyr perffaith fy mod i’n prawf ddarllen beth ydw i wedi ei ysgrifennu yn yr un modd a phawb fydd yn ei fwynhau (gobeithio!) yn y pen draw.

Kindle yn Gymraeg; neu ‘Mobi’-Dick

2011-01-15T23:36:00.004Z

Fe y soniais i eisoes fe gefais i Kindle dros y Nadolig, ac er bod gen i rywfaint o amheuaeth i ddechrau a oedd darllen o'r ddyfais gystal â darllen llyfr rydw i wedi fy argyhoeddi’n llwyr erbyn hyn nad oes unrhyw wahaniaeth o ran y profiad o ddarllen a bod gan y Kindle sawl mantais arall (e.e. gallu lawr lwytho hen glasuron am ddim yn syth). A dweud y gwir yr unig beth ydw i’n gweld ei eisiau ydi clawr blaen (weithiau mae’r teimlad o gael eich taflu yn syth i mewn i lyfr braidd yn od).

Rydw i’n siŵr bod y trawsnewidiad o’r llyfr i’r sgrin wedi ei wneud yn haws gan y ffaith fy mod i’n darllen Y Llyfr Gorau i Mi Ei Ddarllen Erioed™, hynny yw Moby-Dick gan Herman Melville. Rydw i wedi treulio bron i bob awr rydd sydd gen i (a does gen i ddim lot rhwng gwaith a dau o blant) yn teithio’r byd gyda Ishmael ac yn chwerthin ar ei sylwadau ffraeth ynglŷn â’r byd a’i bethau a’r holl gymeriadau morwrol sydd i weld yn ystrydebau erbyn hyn am eu bod nhw wedi eu copïo hyd syrffed gan awduron llai talentog yn y 150 mlynedd ers rhyddhau’r nofel. Mae tueddiad yr awdur i ysgrifennu mewn brawddegau hynod o hir hefyd wedi cael effaith arna'i.

Yn bersonol rydw i’n gweld dadleuon megis papur newydd v gwefan yn mynd yn llai pwysig yn sgil dyfodiad Kindles ac iPads y byd. Os ydw i’n darllen papur newydd y Telegraph ar fy Kindle, ac yn darllen y wefan ar fy Kindle... ar ba bwynt y bydd hi’n gwneud synnwyr dileu'r gwahanfur goroedol rhyngddyn nhw? Rywbeth i bobol clyfar Hacio'r Iaith gnoi cil arno mae'n siwr.

Beth bynnag, roeddwn i’n crafu pen ddechrau’r mis ynglŷn â sut i ddarllen nofelau Cymraeg ar y Kindle, a dw i’n credu erbyn hyn fy mod i wedi dod o hyd i’r ateb. Mae’r Lolfa yn gwerthu elyfrau mewn fformat EPUB, ac mae’r Kindle yn darllen fformat MOBI. Beth wnes i oedd lawrlwytho rhaglen Calibre ar gyfer Windows. Yna lawrlwytho’r ffeil EPUB oeddwn i ei eisiau. Ar ôl llwytho Calibre mynd i’r opsiwn ‘ychwanegu llyfr’ a galw ar y ffeil EPUB. Yna dewis yr opsiwn ‘trawsnewid’ (convert) a dewis iddo newid y ffeil i mewn i un MOBI. Yna plygio’r Kindle yn syth i mewn i’r cyfrifiadur â’r USB a copio’r ffeil MOBI newydd i mewn i ddogfen Documents ar y Kindle. Yna tynnu’r Kindle sydd bellach yn feichiog â llyfrau newydd allan a’u darllen hyd at oriau mân y bore.

Dyna chi wedi lladd y morfil gwyn, MOBI-dick! Nofel Gymraeg ar eich Kindle. Hyd y gwn i dim ond y Lolfa sy’n cynnig e-lyfrau Cymraeg ar hyn o bryd, ond am bris gwell na’r copïau papur ac inc. Mwynhewch!

Gwerthiant llyfrau Cymraeg - eithaf da ar y cyfan?

2011-01-06T23:08:00.003Z

Does yna ddim ffigyrau, hyd y gwn i, sy’n dangos faint o lyfrau Cymraeg sy'n cael eu gwerthu. Dw i wedi clywed mai tua 1,000 o gopïau o'r llyfr Cymraeg 'cyffredin' sy'n cael eu hargraffu yn y lle cyntaf. Mwy os ydi'r llyfr yn ennill Llyfr y Flwyddyn neu ryw wobr arall. Felly mae hynna'n ryw fath o ganllaw amwn i.

Hyd yn hyn mae Igam Ogam wedi gwerthu 2,300 copi, ac fe werthodd Yr Argraff Gyntaf tua 450 yn y mis cyntaf, ond does gen i ddim y ffigyrau ar ôl hynny eto. Dw i ddim yn disgwyl iddo werthu cystal â Igam Ogam oedd â holl heip y Steddfod y tu ôl iddo, ond os ydi o'n ad-dalu ffydd y cyhoeddwr yna'i fe fyddai'n hapus.

Roedd yna sôn ar y pryd bod y Llyfrgell gan Fflur Dafydd wedi cael ail argraffiad, felly mae'n siŵr bod y gwerthiant tua 5,000+ erbyn hyn? Ond fydden i'n dychmygu mai dyna'r mwya' y mae llyfr Cymraeg sydd ddim ar y maes llafur yn mynd i'w werthu.

Tu hwnt i fy mhrofiad i mae'n anodd gwybod, ond os ydach chi'n awdur sydd â'r ffigyrau wrth law gadewch neges isod.

Cwestiwn arall ydi a oes angen yr holl swildod ynglŷn â faint o gopïau o lyfrau Cymraeg sy’n cael eu gwerthu.

Darllenais i Rywle™ bod nofelau Saesneg yn gwerthu tua 500 copi ar gyfartaledd, ond bod yr ambell nofel sy'n gwerthu miliynau yn gwneud yn iawn am hynny. Mae'r ffigwr yna'n swnio'n isel ond mae tua 200,000 o nofelau newydd yn cael eu cyhoeddi bob blwyddyn, a'r rhan fwyaf yn diflannu heb sôn amdanyn nhw. (Maen debyg bod llyfr diweddaraf Gordon Brown wedi gwerthu llai nag 100 copi!) Mae gwerthu 5,000 copi o nofel Saesneg yn cael ei ystyried yn llwyddiant gan gyhoeddwyr.

Felly dw i ddim yn meddwl bod angen i ni gywilyddio ynglŷn â gwerthiant llyfrau Cymraeg!

Kindle Cymraeg

2011-01-05T16:33:00.001Z

Ges i a fy mrodyr Kindle yr un yn anrhegion Nadolig, gan ein hannwyl fam. Fydd ddim rhaid i fi brynu’r un llyfr papur eto – dim ond eu lawrlwytho yn syth i fy nheclyn clawr lledr. Dim rhagor o ddifetha’r amgylchedd i fi! (heblaw am yr holl goed fydd yn cael eu llosgi yng ngorsafoedd pŵer biomas newydd Cymru er mwyn darparu’r trydan fydd yn cynnal fy Kindle, wrth gwrs...)

Wrth ddechrau darllen roeddwn i braidd yn amheus a oedd darllen ar Kindle cystal a chael llyfr mawr tew yn fy llaw ond erbyn i chi gael eich sugno i mewn i ba bynnag nofel ydach chi’n ei ddarllen does dim cymaint a hynny o wahaniaeth. Yn eironig, er bod y dechnoleg mor newydd, y peth cyntaf wnes i oedd lawrlwytho degau o hen glasuron oedd ar gael am ddim. Rydw i’n darllen Moby-Dick ar hyn o bryd. Nyarr!

Dw i’n credu bod y Kindle ‘ma yn beth da i lyfrau Cymraeg. Alla’i weld fy hun yn darllen mwy os ydyn nhw ar gael ar wasgiad botwm, yn hytrach na prynu ryw bump nofel yn y Steddfod bob blwyddyn, ac un neu ddau wrth ymweld â Palas Print neu Siop Gomer Llandysul. Yr unig bryder sydd gen i ydi nad oes unrhyw e-lyfrau Cymraeg ar gael i’w lawr lwytho ar wefan Amazon ar hyn o bryd ac felly dw i ddim yn siwr a fydden nhw’n gweithio ar y Kindle. Dw i’n gweld bod sawl nofel ar gael ar wefan y Lolfa – gan gynnwys Yr Argraff Gyntaf – ond a ydyn nhw yn y fformat cywir?

Mae yna bosibiliadau amlwg ym myd cylchgronau a gwefannau Cymraeg hefyd, wrth gwrs. A fydda i’n darllen Golwg a Barn y dyfodol ar y Kindle? Byddaf, mae'n siwr.

Dal y byg

2010-12-07T22:17:00.000Z

Awgrymodd BlogMenai yn sylwadau y cofnod diwethaf mai un ffordd o godi nifer darllenwyr y blog yma fyddai “blogio’n aml a troi'r drol efo rhywun neu'i gilydd pob hyn a hyn”. Gan mai ef yw awdur Blog Cymraeg Gorau 2010™ mae o’n amlwg yn gwybod ei stwff.

Yn anffodus gan fy mod i’n newyddiadurwr does gen i ddim lot o droliau ar ôl i’w troi. Ond fe alla’i gymryd ei gyngor i flogio rywfaint yn amlach fan hyn.

Fe ddaliais i’r byg yr wythnos diwethaf. Na, dim y Norovirus – er mod i wedi dal hwnnw yn ystod yr wythnos hefyd a methu dau ddiwrnod yn olynol oddi ar y gwaith am y tro cyntaf mewn pum mlynedd – ond y byg ysgrifennu. Maen rhyfedd pan mae hynny’n digwydd, a ti’n eistedd i lawr i ysgrifennu dau baragraff ac erbyn i ti stopio sgwennu mae yna 1,500-2,000 o eiriau newydd o dy flaen. Pan mae hynny’n digwydd mae ysgrifennu yn bleser pur a dw i’n gallu colli oriau i rywle heb sylweddoli.

Dw i wedi cael dipyn o hoe o ysgrifennu’n greadigol ers gorffen fy nofel ddiwethaf. Mae gen i blentyn pedair mis oed, sy’n amlwg yn cael effaith, ac wedi bod yn tywallt lot o fy egni mewn i’r gwaith.

Ond rhan o’r peth ydi bod gorffen nofel yn anodd - mae’n rhy hwyr i wneud newidiadau mawr felly rydach chi wedi eich caethiwo gan eich nofel eich hun i ryw raddau ac yn ceisio gwneud newidiadau bach fydd yn cael effaith mawr ar safon y cyfanwaith. Mae’n rhyfedd sut alla newidiadau bach effeithio ar nofel. Mae fel symud carreg mewn nant a bod y nant yn mynd i gyfeiriad hollol wahanol tair milltir i lawr yr afon. Ond mae’r broses eithaf caled ac mae sgwennu yn dechrau crwydro dros y ffin rhwng pleser a bod yn dipyn o slog.

Beth bynnag, dw i wedi ailddechrau sgwennu. Y peth sy’n sbarduno ysgrifennu nofel, yn fy nhyb i, ydi syniad. Y syniad yna ydi’r tanwydd sy’n dy gadw di fynd wrth ysgrifennu wedyn. Yr ‘Oni fyddai’n wych petai...’ Dw i’n meddwl mai dyma pam bod Igam Ogam a’r Argraff Gyntaf yn nofelau mor wahanol. Fyddai gweithio ar sail yr un syniad eto ddim wedi fy modloni i. A dyma pam fy mod i’n mynd i gyfeiriad cwbl wahanol eto tro yma.

Felly fe ddechreuais i ysgrifennu o ddifrif dydd Sadwrn, ar ôl cael Syniad™. Mae gen i ryw 3,000 o eiriau i lawr yn barod. Mae’n braf cael dechrau ar syniad cwbwl newydd a gadael i fy nychymyg redeg yn wyllt, heb gael fy nal yn ôl gan y ffeithiau!

Cawn ni weld am faint mae’r byg ysgrifennu yn parhau. A gyda thŷ llawn plant a gwaith mwy na llawn amser, dwn i ddim faint o amser fydd gen i sgwennu chwaith...

Faint sy’n darllen? Neb!

2010-12-04T12:35:00.000Z

Nol ym mis Medi sgwennais i gofnod yn holi faint oedd yn darllen blogiau Cymraeg mewn gwirionedd. Dw i erioed wedi cadw cofnod Google Analytics ar y blog yma ond sylwais i heddiw bod Blogger bellach wedi ychwanegu teclyn ‘Stats’ tebyg i’r un ar Wordpress sy’n caniatáu i unrhyw un sydd eisiau gweld y ffigyrau wneud hynny heb orfod gludo ryw ddarn afrosgo o gôd cyfrifiadurol i mewn i’w templed.

Beth bynnag, ar ôl cwyno bod angen gwneud mwy o ffws ynglŷn â faint sy’n darllen blogiau Cymraeg dyma fi’n penderfynu bod yn gwbl agored a chynnwys ‘hit counter’ yn y seidbar.

A’r ateb i’r cwestiwn, ‘faint sy’n darllen’? Wel, neb. Zip. Nil. Nada. Dim ond 1,000 o ymwelwyr sydd wedi bod ar y blog yma mewn blwyddyn a hanner! Mae gwefan Golwg yn cael mwy na hynny cyn 9am bob bore!

Bah. Angen diweddaru bach amlach o hyn ymlaen dwi’n meddwl...!

Yr Argraff Beth...?

2010-12-03T18:37:00.002Z

Adolygiad arall o'r Argraff Gyntaf, gan Bethan Gwanas ym mhapur newydd y Daily Post. Canmoliaeth, ond dyw'r teitl ddim yn gofiadwy iawn mae'n debyg!

Rydw i'n hoff iawn o nofelau Bethan Gwanas, yn enwedig Gwrach y Gwyllt, felly mae'n braf iawn gwybod ei bod hi wedi mwynhau y nofel yma ac Igam Ogam hefyd.

Dwi wedi llwyddo i ddarllen ambell un arall o Lyfrau’r Nadolig ac isio eu canmol. Dyna i chi ‘Yr Argraff Gyntaf’ gan Ifan Morgan Jones, y boi o Waunfawr enillodd wobr goffa Daniel Owen ddwy flynedd yn ôl. Mi wnes i fwynhau’r gyfrol ffantasiol honno, ‘Igam Ogam’ yn arw; roedd hi’n amlwg ei fod o’n gwybod sut i sgwennu a sut i saernio plot. Ac mae’n profi hynny eto efo’i ail nofel hefyd. Ond nofel dditectif ydi hon (wel, ac antur a dirgelwch), wedi’i lleoli yng Nghaerdydd yn 1927, pan enillodd Caerdydd Cwpan yr FA a phan gafodd Amgueddfa Genedlaethol Cymru ei hagor – a phan oedd ardal y bae yn beryg bywyd. Mae’n dechrau gyda chorff yn cael ei ddarganfod mewn gwasg argraffu – sy’n egluro’r teitl – ond er ei fod yn deitl clyfar, dydi o ddim yn un hawdd ei gofio mae arna i ofn. Ond mae’r cymeriadau a’r stori’n gwneud iawn am hynny. Mae profiad yr awdur fel newyddiadurwr yn gwbl amlwg, ac mi ddeudwn i ei fod o’n ddarllenwr brwd hefyd. Allwch chi’m sgwennu straeon fel hyn heb fod wedi eich trwytho mewn llyfrau. Nofel hynod ddarllenadwy a dwi’n edrych ymlaen at y nesa.

Son am y nofel nesaf, mae yna llond pair o syniadau yn chwyrlio yn fy mhen ar y funud... mwy i ddilyn...

Adolygiad arall o'r Argraff Gyntaf

2010-09-28T15:37:00.000+01:00

Yn dilyn adolygiad Yr Argraff Gyntaf ar Radio Cymru ddechrau'r mis mae yna bellach adolygiad arall gan Lowri Roberts ar wefan 'Cymru Cylchgrawn' y BBC.

Dyma rai dyfyniadau:

Nofel hanesyddol, nofel dditectif, nofel antur - mae'r gyfrol hon yn gyfuniad o'r tri ac fel un oedd yn dotio ar ddarllen nofelau Hanes Marion Eames roedd Yr Argraff Gyntaf yn sicr yn apelio.

Mae yma ôl gwaith ymchwil trwyadl ac mae'r nofel yn gyforiog o gyfeiriadau hanesyddol.

Yn y golygfeydd sy'n delio â sut i drin a sgwennu stori bapur newydd dda y daw adnabyddiaeth a meistrolaeth Ifan Morgan Jones o'i grefft i'r amlwg.

Ond yn wahanol i newyddiadurwyr mae ei arddull ar brydiau yn fwy llenyddol gan ymylu ar fod yn farddonol.

Oes mae tipyn mwy na stori dditectif dda yma. Mae iddi arddull gaboledig hefyd.

Gyda'i nofel gyntaf, Igam Ogam fe enillodd Ifan Morgan Jones wobr goffa Daniel Owen. Dwi'n rhagweld y bydd cymaint o ganmol ar y nofel hon.

Diolch i Lowri Roberts am ei geiriau caredig!

Yr argraff gyntaf yn un da

2010-09-09T14:55:00.003+01:00

Na, nid pennawd yn clodfori fy nofel fy hun ydi hwnna i fod. Dim ond dweud bod Yr Argraff Gyntaf wedi gwneud argraff dda ar ddau o adolygwr Radio Cymru!

Dywedodd y ddau eu bod nhw wedi mwynhau’r nofel yn fawr iawn a rhoi 8/10 yr un iddo.

Gwrandwch ar raglen Nia Roberts fan hyn (mae’r adolygiad yn dechrau 1.06.00 i mewn i’r rhaglen, gyda phwt gen i dros y ffôn sy’n swnio fel pe bai o wedi ei recordio o blaned arall).

Dyma ambell i ddyfyniad o’r adolygiad:

“Dydw i ddim yn un am ddarllen nofelau ditectif ond rydw i wedi newid fy meddwl ar ôl darllen y llyfr yma.”

“Mae’r arddull yn grefftus tu hwnt. Mae’r ffordd y mae o’n disgrifio Caerdydd yn y cyfnod yn glyfar iawn.”

“Rydach chi eisiau parhau i ddarllen. Mae’n nofel sy’n dechrau yn gyffrous ac yn gorffen yn gyffrous. Mae’n nofel wych.”

“Mae’r awdur wedi llwyddo yn hynod o grefftus i gydblethu’r hanes gyda phlot y stori.”

“Fe wnaeth o adael argraff gyntaf da arna’i!”

Wrth gwrs, dyw adolygiadau da ddim bob tro’n golygu y bydd pobol yn prynu’r llyfr - wele brofiad digalon Chris Cope fan hyn.

Felly fel Chris Cope rydw i am fod yn hollol ddigywilydd a gofyn i chi plîs brynu’r nofel. Rydw i eisau i chi fwynhau'r nofel, ac rydw i wrth fy modd yn ysgrifennu ac eisiau'r cyfle i fwrw ymlaen gyda mwy o nofelau. Diolch yn fawr!

A ddylen ni falio am y darllenwyr?

2010-09-07T15:33:00.004+01:00

Kate Roberts

Rydw i wedi bod yn darllen Rhwng Gwyn a Du gan Angharad Price yr wythnos yma. Mae’r llyfr yn ymwneud yn bennaf gyda derbyniad Seren Wen ar Gefndir Gwyn gan Robin Llywelyn pan gafodd y nofel ei ryddhau yn Eisteddfod Genedlaethol 1992.

Ar y pryd roedd yna ambell un yn chwyrn yn erbyn penderfyniad y beirniaid a roddodd y Fedal Ryddiaith i’r nofel, gan ddweud ei bod hi wedi ei hysgrifennu ‘er boddhad yr awdur – ynghyd â rhyw ddyrniad o feirniaid yn unig’.

Roedd hwnna’n fy atgoffa i o’r dyfyniad yma wnes i ddarllen wrth ysgrifennu traethawd yn y brifysgol:

“Swydd yr awdur, meddai [Kate Roberts], yw meddwl am y bobol y mae’n eu creu yn hytrach na’i darllenwyr a bod yn driw iddynt hwy. Pe rhoddai gwir artist funud o feddwl ar ei ddarllenwyr ni fyddai’n waeth iddo roi’r ffidil yn y to ddim.”

- Eigra Lewis Roberts, ‘Fel Trôr i Ffwrdd’ Llen y Llenor: Kate Roberts (1994, Gwasg Pantycelyn) Tud 114

Mae hwn yn gwestiwn sydd, mae’n siŵr, yn rhannol gysylltiedig gyda’r cofnod blaenorol ynglŷn â denu darllenwyr. I ba raddau y dylai nofelydd ysgrifennu er mwyn ei ddarllenwyr, ac i ba raddau y dylai ysgrifennu er ei fwyn ei hun?

Oes cyfrifoldeb ar rywun sy’n ysgrifennu yn y Gymraeg i ysgrifennu deunydd sy’n denu darllenwyr? Oes ganddo gyfrifoldeb i’r wasg sy’n buddsoddi mewn cyhoeddi’r nofel i ysgrifennu rywbeth sy’n mynd i werthu?

(Dylai rhywun sy’n cyhoeddi ar y we ysgrifennu er mwyn ei ddarllenwyr? Os na, pam cyhoeddi’r peth o gwbwl?)

Dw i ddim yn gwybod yr ateb i’r cwestiwn a dweud y gwir. Alla’i ddweud gyda fy llaw ar fy nghalon na wes i ysgrifennu Igam Ogam ar gyfer cynulleidfa am mai darn o waith cwrs oedd o, a doeddwn i ddim yn disgwyl i neb ond fy nhiwtor ei ddarllen. Doeddwn i heb ddisgwyl y byddai’n ennill Gwobr Goffa Daniel Owen ac y byddai’n cael ei gyhoeddi fel yr oedd. Pe bawn i’n gwybod hynny a fyddwn i wedi ysgrifennu nofel wahanol?

Ond gyda’r Argraff Gyntaf roeddwn i wedi cael fy nghomisiynu i ysgrifennu nofel a fydd yn cael ei chyhoeddi. Ac fe wnes i benderfyniad ymwybodol i ysgrifennu nofel yr oeddwn i’n meddwl y byddai pobol yn ei fwynhau. Efallai wrth edrych yn ôl a gallu ail-ddarllen y nofel o’r newydd fe fydd hi’n bosib i fi weld sut effeithiodd hynny ar y gwaith.

Dwi’n credu mai’r unig beth all awdur ei wneud ydy ysgrifennu er mwyn ei bleser ei hun a gobeithio y bydd unrhyw beth sy’n hwyl iddo ef neu hi ei ysgrifennu yn hwyl i’w ddarllen hefyd.

Dyna wnaeth Robin Llywelyn – a Seren Wen ar Gefndir Gwyn yw un o fy hoff nofelau erioed.

Faint sy’n darllen?

2010-09-05T12:17:00.004+01:00

Roedd diwrnod Pethau Bychain yr wythnos diwethaf wedi codi cwestiwn diddorol yn fy meddwl i, a meddwl Catrin Beard mae’n debyg, sef faint yn union o bobol sy’n darllen stwff Cymraeg ar y we.

Fel prif is-olygydd gwefan Golwg 360 ac awdur yn fy amser sbâr, mae hwn yn gwestiwn sydd wedi codi yn fy meddwl i yn amlach yn ddiweddar. Faint o bobol sy’n darllen y gwaith ydw i’n slafio drosto ddydd ar ôl dydd?

Oes pwynt i gannoedd o bobol wneud y pethau bychain ar y we os ydi’r rheini wedi eu hanghofio'r diwrnod wedyn a neb yn eu darllen nhw?

Dwi’n gwybod nad nifer darllenwyr ydi popeth - nid Dan Brown a JK Rowling ydi awduron gorau’r byd o bell ffordd. Ond os ydyn ni am fesur llwyddiant y rhithfro mae’n rhaid rhoi ystyriaeth i faint sy’n darllen yn ogystal â faint sy’n creu deunydd ar ei gyfer.

Dydw i ddim yn trafferthu mesur nifer y darllenwyr ar y blog yma am nad ydw i’n ei ddiweddaru’n ddigon aml. Pan oeddwn i’n arfer mesur roeddwn i’n tueddu i weld sbeic o ryw 25 o ddarllenwyr bob tro yr oedd cofnod newydd, a dyna ni. Pe bawn i’n ei ddiweddaru’n fwy aml efallai y byddai nifer y darllenwyr yn fwy cyson.

Yr unig flogiwr wyddwn i amdano sy’n cyhoeddi nifer ei ymwelwyr ydi BlogMenai, sy’n denu tua 6,500 o ddarllenwyr bob mis ar gyfartaledd (gan ystyried bod nifer y darllenwyr yn syrthio rywfaint ar bob gwefan yn ystod yr haf). Fe fyddwn i’n dychmygu mai ef yw un o’r blogwyr Cymraeg mwyaf poblogaidd o bellffordd ac yn denu sawl darllenydd di-Gymraeg hefyd.

Mae nifer y darllenwyr ar Golwg 360 bellach yn croesi 3,000 y diwrnod, ac wedi cynyddu yn ddi-ffael ers y dechrau.

Ond prin iawn fel arall ydi’r blogwyr a pherchnogion gwefannau Cymraeg sy’n fodlon datgelu faint o ddarllenwyr y maen nhw’n eu denu. Mae’r un peth yn wir i raddau am lyfrau. Rydan ni’n cael rhestr o’r gwerthwyr gorau ond byth faint yn union y maen nhw wedi gwerthu.

Heddiw fe es i nol drwy fy hen lythyrau gan yr Lolfa er mwyn tsecio faint yn union oedd Igam Ogam wedi ei werthu ers cael ei ryddhau dechrau Awst 2008. Yn anffodus doeddwn i ddim yn gallu dod o hyd i’r cofnodion cynharaf, ond rydw i’n cofio bod gwerthiant yn y miloedd ar filoedd yn y misoedd cyntaf. Erbyn hyn mae tua 50-100 copi yn cael ei werthu bob tri mis.

Ond rhaid derbyn bod enillydd un o wobrau’r Eisteddfod yn debygol o werthu lot mwy nag nofelau eraill. Rydw i’n prynu Gwobr Goffa Daniel Owen a’r Fedal Ryddiaith bob blwyddyn, beth bynnag eu cynnwys, a dw i’n siwr bod sawl un arall yn gwneud yr un fath. Fe fydd hi’n ddiddorol gweld sut beth fydd gwerthiant Yr Argraff Gyntaf, gafodd ei ryddhau dechrau’r mis yma.

Dyma sylw diddorol ar flog Chris Cope gan Bethan Gwanas, un o’r nofelwyr sy’n gwerthu orau yn y Gymraeg:

Chris, coda dy galon. Dwi newydd gael siec breindal o £7.61 gan Wasg Gwynedd - am werthiant 2 lyfr dros y 12 mis diwethaf. A dwi i fod yn un o'r gwerthwyr gorau yng Nghymru! Roedd y sieciau am nofelau ( gan weisg eraill) yn llawer gwell diolch byth, ond 2 lyfr ffeithiol oedd rhain: 'Ar y Lein Eto' ac 'Ar y lein eto fyth.'

Rhesymau dros ddiffyg gwerthiant (rhai rhesymau yn berthnasol i mi'n unig, ond yn rhoi syniad i ti o be ydi'r byd llyfrau yng Nghymru):

1.) Dyw llyfrau teithio Cymraeg ddim yn gwerthu'n dda iawn.
2.) Maen nhw allan ers sbel, ond mae'r hen nofelau'n dal i werthu'n eitha cyson.
3.) Ches i ddim gwahoddiad i'w hyrwyddo ar raglenni S4C na Radio Cymru.
4.) Dyw'r Cymry ddim yn wych am brynu llyfrau, dyna pam fod pawb sy'n sgwennu llyfrau yn gorfod gwneud o leia un swydd arall i dalu'r biliau.
5.) Dwi'm yn meddwl bod y Cymry sydd yn prynu llyfrau yn gwybod pwy wyt ti eto.
6.) Mae'r bobl sydd yn gwybod pwy wyt ti (blogwyr a phobl iau) yn darllen y we yn hytrach na llyfrau print.
7.) Mae hunangofiannau yn gwerthu'n dda - ond dim ond os ydi'r awdur yn rywun enwog iawn. Neu'n nabod llawer iawn o bobl - fel Dai Jones (ei hunangofiant wedi gwerthu dros ddeg mil) Enwau llai yn lwcus i werthu dwy fil.
8.) Mae 'Ar y Lein eto fyth' wedi gwerthu llai na 500 copi! A gan fod fy nofelau yn gwerthu dros 2 fil yn hawdd, mae hynna'n pathetic.

Gobeithio bod hynna'n gwneud i ti deimlo'n well!

Mae yna reswm amlwg pan ydan ni’n amharod i ddatgelu faint o bobol sy’n prynu llyfrau a darllen gwefannau yn y Gymraeg. Dydi’r ystadegau byth mor uchel ac a hoffwn ni iddyn nhw fod. Ar ôl rhoi gymaint o ymdrech i mewn i flog neu nofel mae’n brafiach dychmygu bod miloedd ar filoedd yn darllen na’r gwirionedd yn aml iawn, sef bod cannoedd neu hyd yn oed degau yn darllen.

Ond efallai bod angen newid yr agwedd honno a rhoi mwy o bwyslais ar faint sy’n darllen yn y rhithfro. Dros y deg mlynedd ydw i wedi bod yn cyfrannu at y we yn Gymraeg mae yna lot o bwyslais wedi bod ar faint sy’n creu, a hynny’n cael ei weld fel baromedr iechyd y rhithfro. A dyna bwyslais ‘Pethau Bychain’. Ond mewn gwirionedd dyw cant blog gyda neb yn eu darllen ddim yn fwy iach i’r iaith na deg blog gyda channoedd o ddarllenwyr.

Os ydych chi eisiau gwnned y ‘pethau bychain’ go iawn, y peth mwyaf gwerthfawr allech chi ei wneud ydi mynd i wefannau Cymraeg bob dydd.

Alla’i awrymu Golwg 360 a nifer o’r blogiau ar y rhestr yma fel man cychwyn? ;)

Pethau bychain... i’w cofio wrth ysgrifennu nofel

2010-09-03T15:04:00.001+01:00

Fy silff llyfrau

Rydw i newydd sylweddoli ei bod hi’n ddiwrnod Pethau Bychain, heddiw. Felly roeddwn i’n meddwl y byddai’n syniad i fi gyfrannu rhywbeth, siŵr o fod!

Rydw i newydd gyhoeddi fy ail nofel, Yr Argraff Gyntaf, yr wythnos hon, felly dyma gyfle da i rannu yr ychydig (iawn) ydw i wedi ei ddysgu am roi nofel at ei gilydd. Dwi'n dipyn o newyddian i fyd sgwennu o hyd, ond rydw i wedi gwneud digon o gamgymeriadau elfennol i fedru sylwi arnyn nhw erbyn hyn.

Dau lyfr sydd wedi bod o gymorth mawr i fi ydi Self-Editing for Fiction Writers gan Renni Browne a Dave King, a Crafting Scenes gan Raymond Obstfeld ac rydw i wedi dysgu/dwyn rhai o’r argymhellion isod ganddyn nhw. Ond dw i'n torri yr argymhellion mor aml ag ydw i'n cadw atyn nhw!

Cymeriadau sy’n bwysig - Un camgymeriad ydw i’n tueddu i wneud wrth ysgrifennu ydi creur’r plot yn fy meddwl yn gyntaf. Rydw i wrth fy modd yn creu’r plot, ac mae’n tueddu i ddod cyn unrhyw beth arall i fi. Yn anffodus rydw i’n rhoi’r cert o flaen y ceffyl braidd.

Yn yr Argraff Gyntaf, er enghraifft, herwgipiodd y cymeriadau'r stori roeddwn i wedi ei pharatoi o flaen llaw a’i gyrru i gyfeiriad gwahanol. Mae’n bosib newid y plot i siwtio’r cymeriadau ond yn anoddach o lawer newid cymeriadau i siwtio’r plot, heb iddyn nhw fynd yn anghyson.

Pe bai gen i fwy o hunan ddisgyblaeth fel awdur byddwn i’n datrys y cymeriadau’n gyntaf, am mai nhw sy’n gyrru nofel yn ei hanfod ac nid y plot.

Dal sylw’r darllenydd – Mae’n bwysig dal sylw’r darllenydd, nid yn unig ar ddechrau’r nofel, ond hefyd ar ddechrau bob golygfa neu bennod newydd. Un ffordd amlwg o wneud hynny yw dechrau gyda deialog. Ond yr egwyddor ehangach rydw i’n meddwl yw ‘dechrau yn y canol’. Hynny yw, peidio ei gwneud hi’n amlwg ar y dechrau beth sy’n mynd ymlaen a gorfodi’r darllenydd i ddarllen ymhellach er mwyn cael gwybod beth sy’n digwydd.

Mae angen amrywio wrth gwrs, rhag ofn i’ch nofel ddechrau swnio fel un gan Dan Brown!

E.e. mae un o bennodau Fel Aderyn gan Manon Steffan Ros yn dechrau gyda’r geiriau ‘Diolch byth ei bod hi’n bwrw’. Pwy sy’n siarad? Pam ar y ddaear mae’r person yn falch ei bod hi’n bwrw? A fydd y person yn gwlychu? Darllenwch yn eich blaen i gael gweld!

Dangos yn lle dweud - Mae hwn yn gyngor sy’n cael ei gynnig gan sawl golygydd. Yn hytrach na dweud rhywbeth wrth y nofelydd, e.e. ‘Dyw Gwydion a’i fam ddim yn dod ymlaen’, dylid dangos hynny drwy gyfrwng deialog a gweithredoedd y cymeriadau.

Effaith teledu i ryw raddau ydi bod darllenwyr heddiw eisiau ‘gweld’ bob golygfa ond drwy wneud hynny bydd y darllenydd yn dod i adnabod y cymeriadau yn well ac yn cael ei hudo i mewn i fyd y nofel.

Deialog - Peidiwch â dweud fod rhywun yn dangos rhyw emosiwn os ydi eu deialog neu eu gweithredoedd eisoes yn cyfleu hynny. E.e. “Dwi’n dy gasáu di!” meddai Ifan yn flin. “Dw i angen cysgu,” meddai Magw yn flinedig. Mae’r deialog yn cyfleu hynny heb fod angen esbonio wedyn - dyw darllenwyr ddim yn dwp.

Dyw deialog mewn nofel ddim yn realistig, neu fe fyddai’n llawn siarad gwastraff brawddegau ar eu hanner, a pobol yn dweud ‘yh... ym’. Ond darllenwch eich deialog yn uchel er mwyn sicrhau ei fod yn swnio fel ryhwbeth y byddai rhywun yn ei ddweud go iawn.

Torri’r deialog - Mae deialog yn tueddu i ddarllen yn well os ydi’n cael ei dorri’n ddarnau trwy osod disgrifiadau neu symudiadau cymeriadau yn y canol, yn hytrach nag ymddangos fel un blocyn diflas. Dyma enghraifft o’r Argraff Gyntaf. Y sigarét yw’r ‘toriad’:

Safodd Daniel yn ei unfan a bu bron i John daro i mewn iddo.
‘A!’ meddai, a theimlo rhyddhad mawr. ‘Pam na wedest ti hynny wrtha i ’te? Mae’n gas ’da ﬁ wneud y gnoc gelain.’
Gosododd law ar ysgwydd eiddil John a phlygu i lawr i siarad wyneb yn wyneb ag e. ‘Ti’n gweld y tŷ draw fan ’na?’
Pwyntiodd at ddrws mawr du ar un o’r tai ar ochor draw’r stryd. Beddfaen o ddrws. ‘Fan ’na mae gweddw’r golygydd yn byw, yn rhif 21, Tudor Street. Dyna shwd wyt ti’n mynd i ennill dy grystyn yn y swydd ’ma.’
Gwelodd Daniel lygaid y crwt yn llenwi mewn braw. ‘Chi moyn i ﬁ gyfweld â gwraig y dyn sy wedi marw?’
Petrusodd Daniel am ennyd. Efallai na ddylai fod mor galed ar y bachgen. ‘Ocê ’te, mi ro i ychydig o help llaw i ti, gan mai hwn yw dy dro cynta di.’ Bachodd sigarét o boced ei got a’i rhwyllo rhwng ei wefusau. ‘Dyna i gyd sy rhaid i ti goﬁo wrth wneud y gnoc gelain yw’r chwe “c” – Cuddio, cnoc, caniatâd, cyfweld, cipio, camarwain… a… ym… a… copi.’
‘Saith “c”?’
‘Wedyn, ca dy ben. Dyna’r wythfed i ti. I ddechrau, cuddia dy lyfr nodiadau, mae e’n codi ofan ar bobol. A dy gamera. Diawl, ti ddim mewn rasys ceffyle.’

Hanes cymeriadau - Mae’n well rhyddhau gwybodaeth bwysig am gymeriadau dros amser na cheisio cyfleu'r cyfan i’r darllenydd mewn un llith wrth gyflwyno’r cymeriad hwnnw.

Un tric da er mwyn cyflwyno rhywfaint o gefndir cymeriad A yw trwy gael cymeriad B a C i siarad amdano tu ol i’w gefn. E.e. yn yr olygfa yma rydym ni’n dysgu rhywfaint o hanes Cynog gan Daniel:

Edrychodd John yn betrus ar Daniel.
‘Paid â phoeni. Rwyt ti wedi gwirfoddoli am y shifft nos yn barod,’ meddai Daniel. ‘Sdim lot gwaeth alle fe’i wneud i ti.’
‘’Blaw am roi’r sac i ﬁ?’
‘Alli di ond gobeithio,’ meddai Daniel.
Edrychodd John ar y papur yn ei law. Dim ond rhyw ddau baragraff oedd heb eu gorchuddio â llawysgrifen anniben y golygydd nos.
‘Wnei di ddysgu lot fawr gan Cynog,’ meddai Daniel. ‘Y newyddiadurwr mwya proﬁadol ar y papur, heb os, nawr bod yr hen rech ’na wedi cico’r bwced. Wedi bod yn olygydd ar y shifft nos ers blynyddoedd. A paid poeni, mae e’r un mor ddeiﬁol ’i dafod pan wyt ti’n gwneud rhywbeth yn iawn.’

Safbwynt - Mae’n bwysig dewis y safbwynt y mae’r olygfa yn cael ei weld ohono ac aros gydag ef. Os ydych chi’n neidio yn ormodol o un un cymeriad i’r llall mae yna beryg y bydd y darllenydd yn drysu. Os oes rhaid newid safbwynt ynghanol golygfa gwnewch hynny’n hollol glir.

Yn Igam Ogam roedd bron pob golygfa o safbwynt Tomos Ap, ond yn yr Argraff Gyntaf ces i dipyn mwy o drafferth, yn enwedig mewn un olygfa yn y dafarn pan oedd tua phum cymeriad o bwys yn trafod gyda’i gilydd. Yr ateb yn y pen draw oedd gadael bwlch ar y dudalen rhwng meddyliau un cymeriad a dechrau meddyliau cymeriad arall.

Smwddio - Dyna ydw i’n galw’r broses o ail ddarllen dros beth ydw i wedi ei ysgrifennu dro ar ôl tro a’i newid wrth i fi fynd ymlaen. Mae drafft cyntaf bob tro’n wael, heb os. Dyna lle mae’r rhan fwyaf o bobol yn digalonni a meddwl na fyddan nhw byth yn ysgrifennu unrhyw beth o werth.

Dim ond drwy ‘smwddio’ – darllen drosodd a golygu, dro ar ol tro - tan fod pob crych a brawddeg chwithig wedi mynd y bydd yn gwella, dros amser. Wrth ddarllen copi terfynol Igam Ogam, er enghraifft, roeddwn i’n ymwybodol iawn mai’r golygfeydd oedd wedi eu ‘smwddio’ yn fwyaf trwyadl oedd y rhai gorau, beth bynnag eu cynnwys.

Cadw pethau’n syml – Ddylai’r un awdur drin ei ddarllenwyr fel twpsynod ond mae’n rhaid gwerthfawrogi nad ydyn nhw wedi eu trwytho yn y stori i’r un graddau â chi. Bydd rhaid pethau sy’n ymddangos yn amlwg i chi yn cael eu camddeall yn llwyr gan y darllenydd. Mae’n bwysig esbonio pethau a’u gwneud nhw’n amlwg, yn enwedig os ydyn nhw’n bwysig i blot y nofel.

Mae’n anodd gwybod tan bod y golygydd neu’r prawfddarllenydd cyntaf yn darllen y nofel beth yn union sy’n debygol o ddrysu pobol. E.e. gydag Igam Ogam y dryswch pennaf oedd fod yna ddau dŷ mewn un fferm!

Un ffordd arall o osgoi dryswch yw rhoi enwau digon gwahanol i’ch cymeriadau. Roeddwn i’n darllen nofel neithiwr a roedd tri chymeriad ar yr un dudalen gydag enwau digon tebyg yn dechrau gyda ‘C’! Roedd hynny’n ddigon i ddrysu unrhyw un.

Mae’n bosib ysgrifennu nofel ar ddwy lefel. Er enghraifft, mae Igam Ogam yn nofel antur weddol syml ar un lefel ond roeddwn i hefyd wedi cynnwys nifer o themâu oedd yn gweithio ar lefel arall os oedd gan y darllenydd ddiddordeb ynddyn nhw. Ond mae’n bwysig nad oes rhaid i’r darllenydd astudio’r nofel fel darn o waith cwrs Lefel-A er mwyn deall y plot.

Dyna'r oll! Oes yna unrhyw awduron eraill yn darllen hwn wedi gwneud eu rhestr eu hunain? Rhowch wybod ac fe wna i ychwanegu dolen draw.

Yr Argraff Gyntaf

2010-09-02T14:06:00.004+01:00

Na, dw i heb ddiweddaru'r blog yma ers chwe mis. Ond fyddai'n well gen i ddiflannu heb smic ac ail ymddangos heb esboniad, fel y tyrchod daear yng ngardd mam, na gwneud sioe mawr o gau'r blog i lawr a wedyn sleifio'n ôl gan smalio nad oes dim byd wedi digwydd.

Hynny a rydw i'n gallu cael fy 'nghic' blogio drwy gyfrannu at Blog Golwg 360.

Beth bynnag, rydw i'n cyfrannu eto am fod gen i rywbeth i'w werthu - fy ail nofel, ar ôl Igam Ogam nol yn 2008. Cafodd Yr Argraff Gyntaf ei gyhoeddi'n swyddogol gan y Lolfa ddoe ac rydw i wedi bod yn brysur yn ymddangos ar Wedi 3, yn siarad gyda'r Western Mail, ac yn ceisio defnyddio'r cyfryngau cymdeithasol i blygio'r peth gora alla'i. Mae hyd yn oed fy merch wythnos oed, Magw Jên, wedi ymuno yn yr ymgyrch farchnata!

Dyma'r sbiel ar gefn y nofel:

Mae'n wythnos fawr yn hanes Caerdydd. Mae'r clwb pel-droed ar ei ffordd i Wembley a'r Brenin ar fin agor giatiau Amgueddfa Genedlaethol newydd y ddinas.

Dim ond ar ei wyliau mae'r ditectif o'r Ariannin, Enoch Jones. Ond pan gaiff golygydd y papur newydd lleol ei lofruddio digon buan y mae hen wlad ei dadau yn troi'n hunllef...

Yn wahanol i Igam Ogam, oedd yn nofel ffantasiol, fe benderfynais i ysgrifennu nofel nofel dditectif tro 'ma. Roedd Igam Ogam yn hawdd iawn i ysgrifennu felly roeddwn i'n meddwl y byddwn i'n trio gwneud rywbeth cwbwl wahanol oedd yn fwy o her. Dwi'n teimlo mai'r unig ffordd i wella fel awdur, neu unrhywbeth arall, ydi herio dy hun a gwneud rywbeth sy'n anghyfarwydd a gweld sut wyt ti'n ymdopi.

Fe wnaeth y nofel dyfu yn eithaf 'organig' a dweud y gwir ac allai'm honni mod i wedi cynllunio'r cwbwl o'r dechrau, ond fe ges i fy ysbrydoli yn bennaf gan nofelau ditectif Raymond Chandler. Penderfynais i leoli'r nofel yma yn tua'r un cyfnod, y blynyddoedd rhwng y ddwy ryfel byd, yr un cyfnod a rhai o'i nofelau ditectif cyntaf o e.e. The Big Sleep.

Dim ond yn ddiweddarach daeth y penderfyniad i leoli'r nofel yng Nghaerdydd ond wrth ymchwilio i hanes y ddinas ddes i'n ymwybodol pa mor lliwgar a diddorol oedd o. Roeddwn i wedi bod yn fyfyriwr yno a dair mlynedd a heb lot o syniad am hanes y lle, a fyddwn i'n dychmygu bod lot o bobol yn yr un cwch a fi. Mae'r brifddinas yn cael ei chyflwyno fel lle newydd o hyd ond mae yna hanes diddorol iawn yno.

Mae rhannau helaeth o'r nofel wedi ei lleoli yn Nhre Biwt a Temperance Town sydd wedi eu chwalu erbyn hyn a'u disodli gyda lot o adeiladau newydd sgleiniog. Roedd hynny'n gymhelliad i leoli'r nofel yn y cyfnod ond wrth i fi ddarllen yr hanesion am Fae Caerdydd wnes i sylweddoli ei fod o'n le peryglus a llwigar iawn a'n berffaith er mwyn lleoli nofel dditectif.

Pan sylweddolais i bod agor Amguddfa Cenedlaethol Cymru a Caerdydd yn ennill y Gwpan FA wedi digwydd o fewn dyddia i'w gilydd wes i sylweddoli fod hynny'n gyfle rhy dda i'w golli o ran gweu stori drwy'r ddau ddigwyddiadu mawr yn hanes y ddinas.

Er mai nofel hanesyddol yw hi mae'r hanes yn dod yn ail i'r stori dditectif. Wrth i fwy o bobol ddarllen llyfrau Cymraeg mae yna fwy o ofyn am lyfrau sydd yn hwyl i'w darllen yn unig dwi'n meddwl. Dyna oeddwn i'n anelu ato gydag Igam Ogam a'r nofel yma a dwi'n credu os ydi nofel yn hwyl i'w sgwennu dylai hi fod yn hwyl i'w darllen hefyd.

Beth bynnag, gobeithio wnewch chi brynu'r nofel, a gobeithio wnewch chi ei fwynhau!

Maes Eisteddfod barhaol

2010-02-03T15:38:00.001Z

Fe wnaeth Chris Cope awgrymu syniad diddorol iawn ar ei flog dydd o’r blaen, sef sefydlu maes parhaol i’r Eisteddfod Genedlaethol “rywle yn y canolbarth”.

Dw i ddim am ddadlau a ydi hynny’n syniad doeth ai peidio - fe wnes i unwaith ar Maes-e a chael fy saethu lawr mor gyflym â giangstar yn Chicago ar ddiwrnod St Valantine’s.

Ond rhai i mi gyfaddef fy mod i wedi bod yn breuddwydio yn ddiweddar ynglŷn â sut fyddai maes eisteddfod barhaol yn edrych! Fe es i hyd yn oed mor bell a chreu map o fy maes delfrydol i, pe bawn i’n filiwnydd...

Mae'r Maes ei hun ar ffurf Croes Geltaidd fel bod pawb yn gwybod lle mae nhw o hyd. Dyma brif fanylion y map...

1 - Y Pafiliwn ei hun. Adeilad priodol wedi ei adeiladu o gerrig. Yn ogystal â llwyfan a lle i 2,000 o bobol eistedd fe fyddai hefyd yn cynnwys amgueddfa am hanes yr Eisteddfod, Gorsedd y Beirdd, diwylliant ac iaith Cymru, ayyb. Byddai'r rheini yn cael rywfaint o fusnes drwy’r flwyddyn. Hefyd fe fyddai yna stafelloedd llai ar gyfer darlithoedd ac yn y blaen. Byddai’r adeilad wedi ei addurno gyda ffenestri lliw yn darlunio cymeriadau o chwedloniaeth y wlad.

2 - Y gerddi. Dyma fyddai prif ffynhonnell incwm y maes drwy gydol y flwyddyn. Byddai ymwelwyr yn talu’n unswydd i gael cerdded o amgylch rhai o’r gerddi gorau ym Mhrydain.

3 - Y stondinau. Cyfres o adeiladau cerrig, 150 ohonyn nhw ar bob chwarter o’r maes. Dim gwres canolog, dim ond caeadau i’w cau nhw bob blwyddyn ar gyfer yr eisteddfod nesaf. Byddai stondinwyr yn talu mwy am le yn y stondinau agosach i’r mynediad a llai am y stondinau yn y cefn. Byddai pob stondin o fewn cyrraedd signal Wi-Fi y Pafiliwn, (fel bod gan bawb gysylltiad i Golwg360 i weld y canlyniadau, wrth gwrs). Byddai yna lwybr tu cefn i’r stondinau fel nad oes angen llusgo offer ar hyd y gerddi.

4 - Cylch Gorsedd y Beirdd a’r eisteddle. Dim cerrig plastig a dim gorsedd wedi ei guddio yng nghornel y cae tu ôl i stondinau eraill. Byddai yna eisteddle ar ffurf amffitheatr Rufeinig i bobol gael eistedd a gwylio’r seremonïau.

5 - Llyn yng nghanol y gerddi (os nad yw fy sgwigls i ddynodi mai dŵr ydi o yn ddigon eglur).

6 - Y fynedfa i’r maes. Wal Glastonbury-aidd bob ochor iddo. Mae’r meysydd parcio, maes b a’r maes carafanau tu hwnt.

7 - Hen dderwen - man cyfarfod i bobol cyn iddyn nhw fynd i’r maes, neu ar ôl gadael.

8 – Coedwig Hansel a Gretel-aidd fel nad yw neb yn crwydro’r rhy bell o’r maes.

9 - Ar bob pegwn i’r ‘Groes Geltaidd’ fe fyddai yna gerflun mawreddog o un o brif gymeriadau chwedloniaeth Cymru. A chofeb i Archdderwyddon, enillwyr y Goron, Gadair, ayyb.

Degawd newydd...

2010-01-14T11:08:00.001Z

Dyma fi’n ôl. Mae’n ddrwg gen i am ddiflannu am dros fis cyfan, ond mae gen i esgus reit dda. Dechrau mis Rhagfyr fe wnes i symud tŷ o Aberystwyth i Benrhiwllan ger Llandysul, a dim ond ddoe mae cwmni Orange wedi dilysu ein cysylltiad band eang. Problem gyda’r eira, meddai nhw, ond blaw bod y rhyngrwyd wedi bod yn styc ar un o hewlydd cefn Ceredigion rywle dyw’r esgus ddim yn dal dŵr rywsut.

Dim blog i siarad am fy mywyd personol yw hwn ond fe ges i newyddion trist dros y flwyddyn newydd. Roedd Macsen fy annwyl gath wedi marw. Roedd Macsen yn un o brif gyfranwyr fforwm drafod Maes-e am flynyddoedd (gyda thipyn o help gan ei berchennog, roedd ei bawennau o’n rhy fawr i daro’r bysellfwrdd gydag unrhyw gywirdeb). Dw i ddim yn meddwl fyddai’n gallu cyfrannu at Maes-e eto dan enw Macsen heb deimlo pwl o hiraeth amdano.

Beth bynnag, y diwrnod ar ôl i Macsen adael y byd ges i’r newyddion fy mod i’n mynd i fod yn dad am y tro cyntaf. Felly dyna drosiad cawsiog am farwolaeth un degawd a genedigaeth un newydd i chi. Neu os ydach chi’n Fwdhydd, awgrym bod Macsen wedi ei ailymgnawdoli, neu ei ailflewogi, mewn rhyw ffordd... hmmm...

Beth sydd gan y flwyddyn newydd i’w gynnig felly? Wel, blaw am ddim cwsg ar ôl tua mis Awst ffor ‘na, bydd y gwaith caled yn parhau ar Golwg 360 dan arweiniad ein cyfarwyddwr newydd llawn egni a syniadau, Owain Schiavone. A gobeithio bydd fy ail nofel yn cael ei ryddhau, hefyd. Dw i wedi bod wrthi fel lladd nadroedd dros y Nadolig yn ceisio ei gorffen hi, felly tua mis Awst mae’n siwr fyddai’n tyrchu mewn pentwr o garpiau drewllyd (yr adolygiadau, dim y clytiau!)...

Cloriau Cymraeg

2009-11-25T20:29:00.003Z

Dw’n i ddim os taw fi sy’n talu mwy o sylw yn ddiweddar ta ‘be ond dw i’n siŵr bod cloriau llyfrau Cymraeg wedi gwella yn sylweddol dros y blynyddoedd diwethaf. Dyle chi ddim barnu llyfr wrth ei glawr, wrth gwrs, ond mae’n amlwg bod pobol yn gwneud, a bod clawr deniadol yn denu mwy o bobol i ddarllen llyfrau Cymraeg.

Dyma rai o fy ffefrynnau yn ddiweddar...

Dyma lyfr ydw i newydd ei orffen, Mr Blaidd. Mae’r llyfr yn wych ac mae’r clawr yn arbennig. Dw i’n falch eu bod nhw wedi newid steil cloriau Llwyd Owen a dweud y gwir am ei fod o’n myn braidd yn undonog ar ôl y trydydd llyfr.

OK, falle mod i braidd yn biased gyda’r clawr yma. Ond dim fi wnaeth gynllunio’r clawr i Igam Ogam, felly mae gen i’r hawl i’w ganmol o! Ro’n i wrth fy modd pan welais i’r clawr gan yr artist Adam Fisher, roeddwn i’n meddwl bod hwn, a gweddill ei waith o, yn wych.

Dwi’n credu bod gan nofelau’r Daniel Owen enw am fod braidd yn hen ffasiwn a byddai hynny a'r enw 'Y Llyfrgell' wedi bod yn ormod i rai pobol dwi’n meddwl. Diolch byth am y clawr gwych sy’n rhoi gwir awgrym o gynnwys y nofel. Digwydd bod dw i ar ganol darllen hwn nawr, ar ôl colli’r copi wnes i brynu yn y Steddfod (dw i’n siŵr deith o i’r golwg yn y flwyddyn 2020 pan mae llyfrau yn ddarfodedig).

Dw i heb gael cyfle i ddarllen Cwrw Am Ddim eto - er bod Chris Cope wedi gwrth-ddweud unrhyw resymau oedd gen i dros beidio gwneud - ond mae’r clawr yn grêt.

Mae cloriau nofelau pob un o nofelau Dewi Prysor yn reit dda, ond Crawia yw'r gorau hyd yma yn fy marn i. Gwaetha’r modd dw i heb gyrraedd Madarch eto (er nes i joio Brithyll) felly dw'n i ddim sut beth yw’r cynnwys!

Mocha efo'r maps

2009-11-18T19:18:00.000Z

Dw i’n mwynhau mocha o gwmpas gyda Google Maps. Ychydig fisoedd yn ôl wnes i greu’r map canlynol sy’n dangos lleoliad bod Eisteddfod Genedlaethol ers y dechrau. Mae’n ffordd ddiddorol o weld pa lefydd sy wedi cael llawer gormod o Steddfodau a pa ardaloedd sy’n haeddu mwy...

View Eisteddfod Genedlaethol in a larger map

Dw i'n dechrau gweithio ar map newydd nawr sef un yn dangos ble mae holl dimau rygbi Cymru. Fe fydd o'n ddiddorol i fi am ei fod o'n adlewyrchu ble mae rygbi ar ei fwyaf poblogaid! Dim ond timau'r Gynghrair Magners ac Uwchgynghrair Cymru sy' na ar y funud ond dwi'n gobeithio ychwanegu y gweddill cyn hir!

View Rygbi Cymru in a larger map

Cwpan Rygbi'r Byd 2011

2009-11-16T11:45:00.002Z

Fe fydd Cymru yn ennill Cwpan Rygbi'r Byd 2011. Ie, fe wnes i wylio’r perfformiad dydd Sadwrn. Ond rydw i wedi edrych i mewn i fy mhelen (siâp wy) crisial a gweld y dyfodol.

Dyma sut mae’r grwpiau yn edrych ar hyn o bryd:

Grŵp A: Seland Newydd, Ffrainc, Tonga, Canada, ac mae’n siŵr Japan

Grŵp B: Yr Ariannin, Lloegr, Yr Alban, a dau sildyn arall o rywle

Grŵp C: Awstralia, Iwerddon, yr Eidal, tîm o Ewrop ac mae’n siŵr Unol Daleithiau America

Grŵp D: De Affrica, Cymru, Fiji, Samoa, a Namibia mae’n siŵr

Nawr ‘te, bydd rhaid i Gymru ennill yn erbyn De Affrica yn grŵp D. OK, mae hwnna’n ‘os’ mawr, ond mae o’n bosib. Gyda sgrym digon cryf fe allai Cymru ei gwneud hi. Nid am eu bod nhw eisiau dod yn gyntaf yn y grŵp - rhaid osgoi hynny ar bob cyfrif. Ond am eu bod nhw’n siŵr o wneud smonach ohoni yn o leiaf un o’u gemau yn erbyn Samoa a Fiji. Roedd y gêm yn erbyn Samoa ar y penwythnos yn profi hynny, a chofiwch y bydd y brodorion o ynysoedd y Môr Tawel yn chwarae gartref i bob pwrpas. Bydd De Affrica yn rhoi 70 pwynt ar y ddau dîm ac yn ennill y grŵp yn hawdd, gyda Chymru’n ail.

Bydd Seland Newydd yn ennill Grŵp A. Bydd rhai yn awgrymu wrth gwrs bod y gêm yn erbyn Ffrainc yn upset waiting to happen. Ond daliwch eich dŵr, mae yna ffawd dywyllach na’u crysau duon yn eu disgwyl nhw’n hwyrach yn y gystadleuaeth.

Bydd Lloegr yn curo grŵp B. Ie, ie, maen nhw wedi bod yn chwarae yn ofnadwy yn ddiweddar ac mae’r Ariannin yn yr un grŵp. Ond oherwydd diffyg amser chwarae gyda’i gilydd mae’r Ariannin yn dechrau’n araf a gwella wrth i’r gystadleuaeth fynd yn ei flaen, a’r gêm yn erbyn Lloegr yw eu gem gyntaf nhw.

Gallai Grŵp C fynd y naill ffordd, fel yr odd y gêm gyfartal yn Croke Park ddoe yn ei brofi. Ond o ystyried bod Awstralia’n griw ifanc, a bod cenhedlaeth aur Iwerddon yn dechrau estyn am eu ffyn cerdded, dwi’n creu mai Awstralia eith a hi.

Ma hynny’n ein gadael pethau fel hyn:

Enillydd grŵp C: Awstralia
Ail Grŵp D: Cymru

Enillydd Grŵp B: Lloegr
Ail Grŵp A: Ffrainc

Enillydd Grŵp D: De Affrica
Ail Grŵp C: Iwerddon

Enillydd Grŵp A: Seland Newydd
Ail Grŵp B: Yr Ariannin

Nawr, ni’n gwybod ein bod ni'n medru maeddu Awstralia. Dyna’r un tîm o'r Tri Mawr mae gyda ni record eitha’ parchus yn ei erbyn. Fydd yna ddim ofn gan Gymru fan hyn.

Mae Ffrainc yn dîm gwych ond dydyn nhw ddim yn medru curo Lloegr am ryw reswm. Fe alla’n nhw chwalu Cymru yn y Stade de France ac wedyn colli eu pennau’n llwyr yn erbyn y rhosyn coch yr wythnos nesa’. Wele’r Chwe Gwlad eleni, y Chwe Gwlad y llynedd, y Cwpan y Byd yn 2007, a’r Chwe Gwlad y flwyddyn honno.

Bydd De Affrica yn maeddu Iwerddon a Seland Newydd yn fuddugoliaethus yn erbyn yr Ariannin.

Felly yn y semis fe fydd Cymru v Lloegr a De Affrica v Seland Newydd. Fe allai Cymru faeddu Lloegr yn weddol ddiffwdan.

Yn y cyfamser bydd cyfryngau hemisffer y de, sydd erioed wedi clywed y gair hubris, yn penderfynu mae’r semi rhwng De Affrica a Seland Newydd yw’r ffeinal mewn gwirionedd. Bydd Seland Newydd yn ennill honno ac yna, wrth gwrs, Cwpan y Byd 2011.

Ond rydym ni i gyd yn gwybod bod Seland Newydd yn dîm anlwcus pan mae’n dod at Gwpanau'r Byd. A beth yn y byd fyddai’n fwy anlwcus na cholli yn erbyn tîm sydd heb eich curo chi am 60 mlynedd, yn ffeinal Cwpan y Byd, ar eich tir eich hunain?

Bydd y Crysau Duon yn crebachu fel rhedynen arian a’r Cymry yn mynd a hi.

Huzzah!

Nofel a marathon

2009-11-05T19:56:00.004Z

Rydw i ar ganol sgwennu fy ail nofel ar hyn o bryd. Dw i wedi cyrraedd tua hanner ffordd, ac yn gobeithio ei gorffen hi erbyn tua mis Ebrill ffor ‘na.

Yn ogystal ag ysgrifennu nofelau dw i’n hoffi rhedeg marathonau. Mae’r ddau beth yn eithaf tebyg yn fy nhyb i. Maen nhw mor hir a caled dych chi’n teimlo tua thri chwarter ffordd drwyddo na ddewch chi byth i ben a hi. Da chi’n diawlio eich hun am gytuno i wneud y peth yn y lle cyntaf.

Dw i wedi rhedeg dau farathon, y ddau yng Nghaeredin. Roedd yr ail dro, ym mis Mai eleni, yn lot anoddach na’r tro cyntaf. Roedden y trefnwyr wedi digwydd dewis un o ddyddiau poetha’r flwyddyn ar gyfer y ras, ac o ganlyniad i hynny fe wnaethon nhw redeg allan o ddŵr (yn llythrennol) tua hanner ffordd drwyddo. Roedd hynny’n golygu mod i’n rhedeg, neu hercian fel sombi, am tua 13 milltir, wrth i redwyr eraill ddisgyn fel dominos o boptu i mi. Fe wnaeth o wneud peth uffernol o anodd yn anoddach fyth.

Rydw i wedi lleoli fy ail nofel mewn cyfnod hanesyddol, a dw i’n teimlo braidd fel fy mod i wedi penderfynu rhedeg marathon heb ddŵr. Neu lynu darnau mawr o blwm ar waelod fy sgidiau, o leia’. Mae pob cam yn anoddach, achos bob tro dwi’n sgwennu rhywbeth rhaid i fi sticio fy mhen mewn llyfr i tsecio bod o’n gywir.

O gymharu â hynny mae sgwennu ffantasi fel gwneud marathon ar sgidiau sglefrio.

Ond fel rhedeg marathon, unwaith yr wyt ti wedi dechrau sgwennu nofelau, mae’n anodd rhoi’r gorau iddi. Mae unrhyw beth llai, fel stori fer neu hanner marathon, yn teimlo fel cam yn ôl.

Mae o werth o yn y diwedd. Dw i’n falch mod i wedi rhedeg y ddau farathon ‘na. A dw i’n siŵr y byddai’n falch unwaith ydw i’n gweld y nofel newydd ‘ma ar y silff. Ond wna i byth redeg marathon ar ddydd poeth heb ddŵr eto.

A nofel hanesyddol? Dim ffiars o beryg.

Terry Pratchett a'r Gymraeg

2009-10-27T13:45:00.003Z

Pan gafodd Igam Ogam ei ryddhau fe wnaeth bron pob un o’r cyfryngau gymharu'r nofel â gwaith Terry Pratchett. Mae’n amlwg pam - mae o’n gomedi ffantasiol, ac roeddwn i wedi enwi Terry Pratchett fel un o fy hoff awduron yn y datganiad i’r wasg.

Dim creu nofel Terry Pratchett Cymraeg oedd fy nod, serch hynny, ac roedd ffilmiau Hayao Miyazaki a’r gemau Thief yn llawn cymaint o ysbrydoliaeth. Ond dw i ddim yn meddwl bod modd ddarllen dros 30 nofel gan yr un awdur heb i’w steil o dreiddio i fer eich esgyrn.

Dw i’n dal i brynu llyfrau Terry Pratchett am fy mod i’n siŵr o’i hoffi nhw, ac mae o wedi llwyddo i gadw pethau’n eithaf ffres, er fy mod i o dro i dro yn gweld yr un cymeriadau a themâu wedi eu trawsblannu o nofel i nofel dan enwau gwahanol. Dros y blynyddoedd mae ei nofelau wedi tueddu tuag at ddychan mwy tywyll na chomedi ysgafnach ei lyfrau cyntaf.

Er enghraifft, yn ei lyfr diweddar Thud! mae’r awdur yn trafod eithafiaeth grefyddol drwy bortreadu'r corachod fel Mwslemiaid. Mae arweinwyr y corachod, y Grags (read: ayatollahs) yn byw yn ddwfn o dan y ddaear mewn tywyllwch, ond yn dweud wrth y corachod sy’n byw ar y wyneb yn y ddinas ar y wyneb sut i ymddwyn yn eu bywydau bob dydd. Mae’r corrachod hefyd yn casáu'r troliaid, oherwydd ryw frwydr 500 mlynedd yn ôl does neb yn cofio pwy ddechreuodd hi.

Dw i ddim am sbwylio’r diweddglo i chi, ond y neges amlwg ar y diwedd yw bod hiliaeth yn beth drwg, m’kay?

Ond un peth sydd wedi fy mhoeni i, o’i lyfrau cynnar hyd heddiw, yw agwedd yr awdur tuag at yr iaith Gymraeg. Cymerwch y darn yma o’i nofel ddiweddaraf, Unseen Academicals, gafodd ei ryddhau fis yma. Mae Glang yn gorrach o Llamedos (fersiwn y Disgfyd o Gymru):

Glang dealt with the situation by not understanding anything they said and uttering silly insults in his native tongue. There was hardly a risk. Only the Watch learned Dwarfish, and it came as a surprise when the worryingly harmless one said, in better Llamedos Dwarfish than Glang spoke these days: ‘Such incivility to the amiable stranger shames your beard and erases the writings of Tak, ancient merchant.’

Yr awgrym amlwg uchod yw bod y Cymru Cymraeg yn hoffi dweud pethau tu ôl i gefnau pobol a ddim ond yn siarad yr iaith er mwyn gwneud hynny. Mae yna nifer o digs bach tebyg yn ei lyfrau eraill, rhai tuag at yr Eisteddfod a’r ffaith bod o ‘o hyd yn bwrw yn Llamedos’.

Ydi o’n dweud rhywbeth pan mae gan rywun mor glyfar â Terry Pratchett agwedd fel yma at y Gymraeg? Mai mater o anwybodaeth ydi o, efallai, a bod cyfrifoldeb arnom ni i wneud mwy i addysgu pobol am sefyllfa’r Gymraeg yn hytrach nag cwyno yn unig pan mae pobol yn ei ddifrïo?

Ynteu ydi Terry Pratchett yn ddyn hen gydag agweddau hen ffasiwn tuag at Gymru? Ac a bod yn deg, mae nifer o wledydd eraill yn cael yr un driniaeth. Ond os yw Terry Pratchett yn medru ysgrifennu nofel gyfan am beryglon hiliaeth byddai’n neis petai’n dangos dealltwriaeth well o sefyllfa’r iaith Gymraeg.

Gwegomics ...

2009-10-26T21:56:00.002Z

Dim byd arbennig o uchel ael ar bnawn Llun. Mae gan y we Gymraeg bron bopeth sy’ gan y we Seasneg, ond bod llai ohonyn nhw wrth gwrs – gwefannau newyddion, blogiau, fforymau trafod. Ond yr un peth sydd ar goll yw’r Gwegomig!

Dw i wedi fflyrtan nawr ac yn y man gyda’r syniad o greu un, ond dw i braidd yn fyr o’r amser a’r egni fyddai ei angen i feddwl am syniad ffraeth / tynnu llun o safon / sganio fo a’i uwclwytho i’r we, ar ddiwedd diwrnod o lafur caled.

Felly, yn y gobaith o ysbrydoli rywun sy’n ddi-waith / fyfyriwr / dioddef o insomnia dyma fy hoff gwegomigau ar y we...

Un comig sy’n profi nad oes angen dawn darlunio yw XKCD. Mae o wedi mynd lawr allt braidd yn ddiweddar a’r syniadau wedi mynd yn ail-adroddus. Ond bob hyn a hyn mae yna gomig yn ymddangos sy’n rhoi mewnwelediad unigryw i frwydr dyddiol dyn yn erbyn y cyfrifiadur.

Yr ail yw Perry Bible Fellowship. Wnes i ddarganfod y comig yma ychydig flynyddoedd yn ôl pan oeddwn i yn y coleg. Mae’n swrrealaidd iawn, ond yn hynod o ddoniol yr un pryd. Mae o wedi cau i lawr erbyn hyn, ac mewn ffordd dw i’n falch ei fod o wedi gwneud ar ei anterth cyn iddo fynd yn rhy ailadroddus. Mae’n tueddu i gyfosod sefyllfa ddiniwed a hapus gyda dadleniad erchyll bob tro. Ond mae'r darlunio yn wych ac yn newid steil yn bron bob comig.

Newydd ddarganfod hwn ydw i ond dw i eisoes wedi cael hwyl mawr yn darllen drwy’r hen gomigau. Mae Hark! A Vagrant yn cyflwyno cymeriadau hanesyddol gyda tro doniol. Dw i’n arbennig o hoff o’r modd y mae’r arlunydd yn darlunio’r golwg ar wynebau’r cymeriadau. Mae'r comigau braidd yn hir i'w cynnwys fan hyn, felly cliciwch ar y ddolen i gael golwg arno. Joio!

Dewis Archdderwydd(es)...

2009-10-20T19:34:00.001+01:00

Mae'n debyg bod y dyfalu eisoes wedi dechrau ynglŷn â'r Archdderwydd nesaf, ar ôl i Dic Jones farw ym mis Awst.

Mae’n siŵr mai fi a gweddill dosbarth ’09 yw’r unig aelodau o’r Orsedd fethodd a chael eu derbyn gan yr Archdderwydd. Mae fy nhystysgrif wedi ei arwyddo gan y ‘Dirprwy Archdderwydd’, Selwyn Iolen, wnaeth gymryd yr awen-au pan oedd Dic yn sâl yn ystod Eisteddfod y Bala.

Ond fe ges i fy ngorseddu gan Dic, mewn ffordd – un o brofiadau mwyaf cofiadwy a doniol fy mywyd oedd pan wnaeth y Dic Jones fy ‘nerbyn i’r Orsedd’ mewn parti pen blwydd y llynedd. Yn hytrach na galw ‘A oes Heddwch?’ fe wnaeth o alw ‘A oes Porthwll?’. Os ydych chi wedi darllen Igam Ogam fe wnewch chi ddeall y jôc.

Fe ges i gerdd ganddo hefyd, a dw i wedi ei fframio fo gyda’r fedal ges i. Yn anffodus dw i ddim yn deall digon am farddoniaeth, na llawysgrifen Dic Jones, i gynnig dadansoddiad llawn ohono.

Dw i wrth fy modd gyda’r Orsedd, ac fe ges i’r fraint o ymuno dros yr haf. Roedd fy niwrnod cynta’ i’n teimlo tipyn bach fel y diwrnod cynta’ yn yr ysgol. Pan sibrydodd rywun wrtha’i ‘Paid gadael i ----- dy weld di heb dy fedal!’ ro’n i nôl ym mlwyddyn naw yn poeni bod fy nghrys i’n sticio allan o fy nhrowsus. Ac fe wnes i gyrraedd seremoni’r Coroni yn hwyr a gorfod palu drwy mor o dderwyddon glas er mwyn cyrraedd yr ewyn ar lan y llwyfan.

Ond fe wnes i fwynhau pob munud o’r seremonïau ac roedd pawb yn hynod o groesawgar.

Beth bynnag, bore ‘ma ges i ddau lythyr drwy’r post. Un gan gwmni Melin Tregwynt, at Ieuan Jones o 'Yr Hen Sacws' (?!), a'r llall gan Orsedd y Beirdd yn gofyn i mi enwebu Archdderwydd newydd. Dim ond llond llaw o aelodau o’r Orsedd ydw i’n nabod, a dim un ohonyn nhw’n amlwg yn torri’u boliau eisiau’r cyfrifoldeb o ddilyn yn ôl traed y cewri a fu.

Felly os oes gennych chi unrhyw syniadau, gadewch nhw isod!

Lleidr yn y nos...

2009-10-19T19:22:00.003+01:00

Pan oeddwn i yn y coleg roedd gen i ddiddordeb mawr mewn creu gemau cyfrifiadur. Ro’n i’n medru creu ambell i gêm ‘platformer’ 2D fy hun bach, ond roeddwn i hefyd yn hoffi creu mwy o gynnwys ar gyfer gemau oedd yn bodoli yn barod.

Fy hoff gêm erioed yw Thief II: The Metal Age. Rydw i wrth fy modd gyda lleoliad y gêm, sy’n ryw fath o fyd ‘steampunk’ sy’n cyfuno ffantasi canol oesol gyda pheiriannau o’r Oes Fictoraidd. Yn wahanol i nifer o gemau o’r un cyfnod roedd o’n gofyn am dipyn o feddwl i’w chwarae yn hytrach na’r gallu i saethu popeth a ddaw o fewn 10 llath gyda shotgun. Mae’n swnio’n ddiflas, ond doedd dim byd mwy cyffrous na chuddio mewn darn o gysgod yn disgwyl i’r gard yna gerdded heibio, wrth weddïo i Dduw na fyddai’n fy ngweld na fy nghlywed i yn dwyn ei bwrs. Roedd modd torri’r tensiwn gyda chyllell.

Yr un peth sy’ gan rywun lot ohono yn y coleg (yn ogystal â hangovers wrth gwrs) yw amser. Felly roeddwn i’n treulio oriau maith yn ymwneud a dau brosiect yn y gymuned Thief. Roedd y cyntaf, The Hammerite Imperium, yn gyfres o tua 10 lefel newydd ar gyfer Thief II, wedi ei leoli yn y gorffennol pell ac yn ymwneud a’r hanes y tu ôl i’r gêm wreiddiol.

Roedd yr ail, The Dark Mod, yn ymdrech i ddiweddaru Thief II ar beiriant Doom 3. Roedd o’n ymateb i siom y gymuned pan gafodd Thief III: Deadly Shadows ei ryddhau yn 2004. Barn y gymuned Thief oedd bod y gêm wedi ei greu yn bennaf ar gyfer y farchnad X Box, ac yn gam yn ôl o Thief II. Be oedd ei angen, felly, oedd Thief II ond mewn peiriant newydd sbon.

Unwaith daeth fy amser yn y coleg i ben doedd gen i ddim cymaint o amser i botsian gyda chreu gemau cyfrifiadur ac felly dw i heb gyfrannu dim byd at y ddau brosiect ers sbel. O beth ydw i'n ei ddeall fe wnaeth y Hammerite Imperium grwydro o amgylch y gymuned Thief fel plentyn amddifad am ychydig flynyddoedd tan i dîm o godwyr o Rwsia orffen y gwaith. Ro’n i’n falch o weld bod y lefel cyntaf, o leia’, wedi ei ryddhau mis Mai eleni. Mae modd ei lawr lwytho fan hyn.

Doeddwn i heb glywed dim am yr ail brosiect ers dros flwyddyn, ond ges i sioc heddiw pan wnes i gwglo’r prosiect ar hap yn llwyr a darganfod ei fod o wedi ei ryddhau Dydd Sadwrn! A chwarae teg iddyn nhw, mae fy enw i'n cuddio yn y rhestr o bobol wnaeth gymryd rhan. Felly os oes gennych chi gopi o Doom 3 ar eich cyfrifiadur fe fyddai’n werth cael cip arno. Dw i heb gael cyfle i’w drio eto, ond fe fydd yn ddiddorol gweld beth fydd ymateb y gymuned Thief. Mae peiriant Doom 3 yr un mor hen nawr ag yr oedd peiriant Thief II pan ddechreuodd y prosiect!

Yn y dechreuad...

2009-10-12T18:10:00.007+01:00

Roedd yna stori yn y Telegraph yr wythnos diwethaf am athro sy’n honni nad Duw wnaeth greu’r byd o gwbl. Yn ôl yr Athro Ellen van Wolde, “a respected Old Testament scholar and author”, fe wnaeth y cyfieithwyr gamgymeriadau o’r dechrau. Yn hytrach nag ‘Yn y dechreuad fe wnaeth Duw greu'r ddaear a’r nefoedd’ dylai’r Beibl fod wedi dweud ‘Yn y dechreuad fe wnaeth Duw wahanu’r ddaear a’r nefoedd’.

Cyn i chi feio’r hen William Morgan am y boob yma, dim fo oedd ar fai, ond ryw hen hen hen hen Dad-cu iddo o’r dwyrain canol, Sacheus Morgan efallai.

Y pwynt yw, mae dechreuadau yn bethau amwys. Petai chi’n darllen hwn yn y Saesneg drwy Google Translate, fe fyddai’n dweud wrthoch chi bod yr Athro ‘ma yn honni mai Duw wnaeth greu’r byd. Yn gyfan gwbwl i’r gwrthwyneb i beth mae o’n ei ddweud yn y Gymraeg. Digon posib bod Iesu wedi treulio 33 mlynedd yn crwydro’r ddaear yn hol dŵr o’r Rhine, ac yn atgenhedlu bob trydydd dydd, ond fydden ni ddim callach.

Felly dyma fod yn eglur o’r dechrau. Mae gen i ‘web presence’ yn barod, ac mae dolen i’r wefan ar y dde - ond yn anffodus mae o ar server fy mrawd, sy’n tueddu i droi’r cyfan i ffwrdd cyn mynd i’w wely er mwyn safio trydan. Felly dw i wedi cilio i fan hyn.

Fy swydd i yw Prif Is-olygydd Gwefan newyddion Golwg 360. Cyn hynny roeddwn i’n Ddirprwy Olygydd ar y cylchgrawn Golwg. Fydda’i ddim yn defnyddio’r gweflog yma i drafod fy ngwaith, na chwaith y newyddion, yn bennaf oherwydd fy mod i eisoes yn gwneud hynny yn Adran Sylwadau gwefan Golwg 360.

Mae’r blog yma’n le i bethau anniddorol amdana’i nad oes neb yn malio taten amdanyn nhw. Efallai nad yw hynny’n hysbyseb da i’r safle ond dw i ddim yn malio taten am gynnwys lot o wefannau ond yn eu mynychu nhw’n ddyddiol.

Y pwnc dan sylw yn bennaf fydd fy hobi o ysgrifennu. Drwy ryw ryfedd wyrth fe wnaeth fy nofel gynta’, Igam Ogam, ennill Gwobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2008. Cyn hynny roeddwn i’n ysgrifennu heb gyhoeddi er fy mwynhad fy hun, ond os ydi pobol eraill yn joio hefyd waeth i fi ryddhau’r cynnyrch ddim!